Первоисточники->STATUT VIALIKAHA KNIASTVA LITOUSKAHA 1588

 STATUT VIALIKAHA KNIASTVA LITOUSKAHA 1588

STATUT

VIALIKAHA
KNIASTVA
LITO?SKAHA

1588

 RA?DZE? TRECI.

Ab љlachieckich volna?ciach
i paљyre?ni
Vialikaha Kniastva Lito?skaha.

 Artyku? 1.

Ab paљyre?ni
Vialikaha Kniastva Lito?skaha.

Artyku? 2.

Ab љlachieckich volna?ciach.

Artyku? 3.

Ab zachava?ni ? spakoi
?sich paddanych Naљych, hramadziana? hetaha haspadarstva,
z boku roznaha razumie?nia
i ?ћyva?nia nabaћenstva chry?cijanskaha.

 Artyku? 4.

My, Haspadar, abiacajem paљyra?
Vialikaje Kniastva Lito?skaje;
a toje, љto by?o zabranaje j adyjљ?o,
da jaho varaci?.

Artyku? 5.

Ab niepadna?ale?ni љlachty
dy jaje majontka?, ludzia?, ziemla?
i  niepazba?le?ni jaje
ad ?sialakich volna?cia?,
i, taksama,
ab nievydava?ni listo? i pryvilja?
nasupro? hetamu Statutu.

Artyku? 6.

Ab Sojmie Volnym;
ab Sojmikach paviatovych
i spravava?ni ich,
dy pas?a?ni ? ich ziamlackich pas?o? na Volny Sojm;
ab sojmavych kurjerach, vyzvalenych ad vajskovaje pavinna?ci;
taksama
 ab pryjazdћa?ni pano? Radca?, ziamlackich uradnika? i љlachty.

Artyku? 7.

Ab stra?nych hroљach ziamlackim pas?am, vypra?laju?y ich
na Volny Sojm.

Artyku? 8.

Ab Sojmiku
albo Ha?o?nym ?jezdzie
? S?onimie
pierad Vialikim Volnym Sojmam.

Artyku? 9.

Ab sk?ada?ni Sojmika?
pa?la Volnaha Sojmu,
i ab vydava?ni darma z Kancylaryi Sojmavych sprava?.

Artyku? 10.

Kab љlachci?
nia by? schoplenym biaspra?na.

Artyku? 11.

Kab panovie nikoha
nie pazba?lali sama?ynna
ad љlachieckaha honaru.

Artyku? 12.

Ab niedava?ni ?uћaziemcam hodna?cia? i pasada? usialakich,
a pierasialencam ? inљych haspadarstva? i asie?a?ci
nie dava?.

Artyku? 13.

Ab zacho?va?ni ? sucelna?ci hodna?cia? i ?sialakich pasada? hetaha haspadarstva.

Artyku? 14.

Ab niepazba?le?ni
ad hodna?cia? i pasada?
pa?la zavo?naha abma?le?nia.

Artyku? 15.

Ab dziejni?a?ni starych pastanova?,
a novych biaz Sojmu Volnaha
nie pastano?va?.

Artyku? 16.

Ab volna?ci pajecha?nia
z haspadarstva? Naљych
da inљych haspadarstva? chry?cijanskich,
apro? ziemla? niepryjacielskich,
i ab dahladzie za ichnymi majontkami.

Artyku? 17.

Apa?la skonu ba?ko? i matak
dy inљych rodnych i blizkich ichnych
dziecia?, naљ?adka? i blizkich
dziedzi?stva, spad?yny, vys?uha? i ?sialakaha naby?cia
nie pazba?la?;
i ab spad?ynie na Nas, Haspadara, pa?la biespatomnych.

Artyku? 18.

Ab niedava?ni
adkazna?cia?, pasada?
ludziam prostaha stanu.

Artyku? 19.

Ab davodћa?ni љlachiectva
pa?la abmovy.

Artyku? 20.

Ab ћanimstvie љlachci?a
na nieљlachciancy,
i ab naљ?adkach takovych ludzia?.

Artyku? 21.

Ab ?uћaziemcy,
?niavaћanym z-za nieљlachietna?ci,
i ab naby?ci im asie?a?ci.

Artyku? 22.

Kali by toj, chto ?niavaћany?,
sam nia by? љlachci?.

Artyku? 23.

Ab ?niavaћa?ni zabitaha љlachci?a.

Artyku? 24.

Ab љlachcie,
jakaja majontki svaje rasprada?љy,
lichviarstvam bavicca.

Artyku? 25.

Ab љlachcie,
jakaja ? horadzie asie?a.

Artyku? 26.

Ab niepry??aљ?a?ni volna?cia? љlachieckich
lud?mi prostaha stanu.

Artyku? 27.

Kali by љlachci? љlachci?u
abmovu jakuju ??yni?
tak ab љlachiectvie,
jak i ab inљych re?ach
? vo?y j zavo?na.

Artyku? 28.

Pra abmovu,
byccam mie? by?
nieprystojnaje maci synam,
i pra abma?le?nie
ћano?ych asoba? љlachieckich.

Artyku? 29.

Ab vy?vale?ni ad novych ap?ata?, ad "padvoda?", budava?nia zamka? i maљ?e?nia masto?, taksama i ab "stancyjach"
na darohach.

Artyku? 30.

Kali by jaki z paddanych Naљych
u kniazio?, pano?
albo ? kaho inљaha
vys?uћy? majontak nieruchomy.

Artyku? 31.

Ab nievyklika?ni ?vieckich asoba? u ducho?nyja sudy
z-za re?a? ?vieckich.

Artyku? 32.

Ab u?ynie?ni spraviadliva?ci
? kry?dach:
?vieckich sa stanami ducho?nymi, taksama ducho?nych stana?
sa ?vieckimi.

Artyku? 33.

Ab spre?kach ziamielnych
spamiћ stanami
duchovym j ?vieckim.

Artyku? 34.

Ab vyklika?ni ? sud apiakuno? abo vykana?ca? zapavie?a?nia duchovych asoba?.

Artyku? 35.

Ab haradћanach
miesta Naљaha Vilenskaha
(dy inљych harado? Naљych) –
jak љlachcie spraviadliva?? ? imi ??yniacca pavinna.

Artyku? 36.

Ab mierach i ?okciach –
kab byli ro?nyja,
i cana trunkam i re?am stra?nym by?a pastano?lenaja
cieraz urad zamkavy.

Artyku? 37.

Ab haradћanach -
љto nia maju? na kirmaљy
sialana? rabava?.

Artyku? 38.

Ab s?uћbo?cach i padna?alenych љlachieckich,
i ab pas?uћnikach chatnich,
jakija da harado? sychodzia?.

Artyku? 39.

Kniahinia?, pania?, udova?, kniazio?na?, panienak, dzieva? nia majem prava ni za koha
hva?tam
u zamuћastva addava?.

Artyku? 40.

Ba?ka j maci dzieciam svaim
pry ћy?ci pad prymusam
nie pavinnyja majontki sastupa?, apro? taho, љto by sami ћadali
sa svajoje dobraje voli.

Artyku? 41.

Usim stanam
supolstva љlachieckaha
dazvolena majontkami svaimi
jak karci? rasparadћacca.

Artyku? 42.

Ab dazvole љlachcie
majontki nieruchomyja
dy inљuju majoma?? svaju
nam, H-daru, zapisyva?.

Artyku? 43.

Chto ?aho za Vialikim Kniaziem Kazimiram i Alaksandram,
i za Vialikim Kniaziem
Jahonaje mi?a?ciu Ћyhimontam,
i Druhim Ћyhimontam A?hustam by? u va?adara?ni,
toj tym vie?na maje prava va?oda?.

Artyku? 44.

Chto by majontak,
ad Nas, H-dara, atrymany,
u kaho adyjma?.

Artyku? 45.

Љto by kamu
ceraz list by?o dadzienaje,
albo љto by im by?o ?proљanaje,
a jon by taho nie ?ћyva?
i ? ma??a?ni by?
na praciahu da?na?ci ziamlackaje ? dziesia? hado?;
i chto by, taksama, u ?uћoje ziamli by?.

Artyku? 46.

My, Haspadar, abiacajem
adnolkava ro?nuju spraviadliva?? ?yni? usim;
dy chabaru My j pany Rada Naљaja bra? nie pavinny;
i, taksama ћ, ab honary
tolki My sami, Haspadar,
sudzi? majem prava.

Artyku? 47.

Ab tych, jakija ? padaroћћy budu?y, na paloch stanoviacca
dy zboћћu љkodu ?ynia?.

Artyku? 48.

Ab vyvazie re?a? vajskovych
i ?sialakaha zaleza
da ziamli niepryjacielskaje.

Artyku? 49.

Ab zbudava?niach љlachieckich
u miestu Vilenskim
i ? inљych haradoch Naљych, Haspadarskich.

Artyku? 50.

Pra abmienu ziemla? Naљych
? ziemlami љlachieckimi.

Artyku? 51.

Ab manapolii,
heta zna?y? ab niedava?ni
adnoje asobie
? arendu j kirava?nie nabytka?, usioj Re?y Paspalitaj naleћa?ych.