Этот день в истории->

 Этот день в истории

Дата: 3.8.1067г
Событие: Бітва на рацэ Няміга (прыток Свіслачы ў межах сучаснага Мінска) паміж войскамі кааліцыі князёў Кіеўскай Русі (Яраславічы) і войскамі полацкага князя Усяслава Брачыславіча. Яраславічы захапілі Менск, пасеклі ўсіх мужчын, а жанчын і дзяцей узялі "на шчыт" (у палон). Праз тыдзень падышлі войскі Усяслава і на Нямізе «бисть сеча и мнози падеша с обе стороны». У «Слове аб паходзе Ігаравым» гэтая бітва так апісана: "На Нямізе снапамі галовы сцелюць, Малоцяць цапамі булатнымі, Кладуць жыццё на таку, Веюць душу ад цела. Нямігі крывавыя берагі Не дабром былі засеяны — Засеяны касцьмі рускіх сыноў!"

Дата: 10.6.1067г
Событие: Сустрэча князёў Яраславічаў з полацкім князем Усяславам Брачыславічам на Дняпры каля Оршы. Кіеўскі князь Ізяслаў пад прысягай цалавау крыж, што не прычыніць зла Усяславу і яго сынам. Але, калі яны пераплылі на чоўне Дняпро, іх звязалі, закавалі ў кайданы, адвезлі ў Кіеў і кінулі ў астрог-поруб.

Дата: 23.5.1173г
Событие: Каля 1104 — 23 мая 1173 г. Жыццё і дзейнасць Ефрасінні Полацкай (свецкае імя Прадслава) - асветніцы старажытных зямель Беларусі, ігуменні Полацкага манастыра святога Спаса; прылічана царквой да святых Беларусі.

Дата: 13.6.1260г
Событие: Разгром войскам Вялікага княства Літоўскага крыжакоў каля возера Дурбе.

Дата: 22.12.1264г
Событие: Мірны і гандлёвы дагавор Полацка (падпісаны князем Гердзенем) з горадам Рыгаю і Лівонскім ордэнам; у адпаведнасці з дагаворам Полацк адмаўляўся ад прэтэнзіі на ніжняе Падзвінне і Латгальскія землі, Ордэн гарантаваў непарушнасць полацкіх зямель; вызначаліся правы нямецкіх купцоў у Рызе.

Дата: 2.2.1348г
Событие: Перамога беларуска-літоўскага войска над крыжакамі на рацэ Стрэва (прыток Немана).

Дата: 8.9.1380г
Событие: Кулікоўская бітва — перамога рускіх войск на чале з князем Дзмітрыем Данскім над мангола-татарскімі войскамі, якія ўзначальваў Мамай; у бітве ўдзельнічалі Андрэй Альгердавіч (Андрэй Полацкі), Дзмітрый Альгердавіч, Баброк Валынскі і інш. военачальнікі з Беларусі.

Дата: 14.8.1385г
Событие: Крэўская унія — дагавор пра аб'яднанне Вялікага княства Літоўскага з Польскім каралеўствам праз шлюб вялікага князя Літоўскага Ягайлы і польскай каралевы Ядвігі; заключаны у Крэўскім замку (цяпер веска Крэва Смаргонскага раёна). Асноўнай мэтаю гэтага саюза было процідзеянне знешняй небяспецы абедзвюх дзяржаў.

Дата: 20.2.1387г
Событие: 20 і 22 лютага. Граматы караля польскага і вялікага князя літоўскага Ягайлы пра наданне прывілеяў феадалам Вялікага княства Літоўскага, якія прынялі каталіцкае веравызнанне.

Дата: 22.2.1387г
Событие: 20 і 22 лютага. Граматы караля польскага і вялікага князя літоўскага Ягайлы пра наданне прывілеяў феадалам Вялікага княства Літоўскага, якія прынялі каталіцкае веравызнанне.

Дата: 5.8.1392г
Событие: Востраўскае пагадненне (заключена у маёнтку Вострава каля Ліды) паміж польскім каралём Ягайлам і князем Вітаўтам пра падзел улады у Вялікім княстве Літоўскім, якому гарантавалася самастойнасць у саюзе з Польшчай.

Дата: 12.8.1399г
Событие: Паражэнне войск Вялікага княства Літоўскага на чале з Вітаўтам у бітве супраць войскаў Залатой Арды на р. Ворскла (прыток Дняпра на тэрыторыі Украіны).

Дата: 18.1.1401г
Событие: 18 студзеня, 11 сакавіка. Віленска-Радамская унія — дзяржаўны і палітычны дагавор Вялікага княства Літоўскага з Польскім каралеўствам, паводле якога Вялікае княства Літоўскае заставалася самастойнай дзяржавай у саюзе з Польшчай.

Дата: 11.3.1401г
Событие: 18 студзеня, 11 сакавіка. Віленска-Радамская унія — дзяржаўны і палітычны дагавор Вялікага княства Літоўскага з Польскім каралеўствам, паводле якога Вялікае княства Літоўскае заставалася самастойнай дзяржавай у саюзе з Польшчай.

Дата: 30.11.1409г
Событие: 30 лістапада — 8 снежня. Ваенна-палітычная нарада у Бярэсці караля Польшчы Ягайлы, вялікага князя Літоўскага Вітаўта і падканцлера Міколы Тронбы пра план ваенных деянняў Польшчы і Вялікага княства Літоўскага супраць Тэўтонскага ордэна.

Дата: 8.12.1409г
Событие: 30 лістапада — 8 снежня. Ваенна-палітычная нарада у Бярэсці караля Польшчы Ягайлы, вялікага князя Літоўскага Вітаўта і падканцлера Міколы Тронбы пра план ваенных деянняў Польшчы і Вялікага княства Літоўскага супраць Тэўтонскага ордэна.

Дата: 15.6.1410г
Событие: Грунвальдская бітва — разгром Тэўтонскага ордэна аб'яднанымі арміямі Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага. Княства выставіла 40 харугваў (палкоў), з беларускіх зямель удзельнічалі харугвы Полацкая, Віцебская, Мсціслаўская, Гарадзенская, Берасцейская, Пінская, Новагародская, Лідская, Ваўкавыская, Драгічынская, Аршанская, Тураўская, Слуцкая і інш.

Дата: 1.2.1411г
Событие: Торуньскі мір (заключаны у г. Торунь, Польшча) паміж Польшчай і Вялікім княствам Літоўскім з аднаго боку і Тэўтонскім ордэнам з другога, якім закончылася «Вялікая вайна»

Дата: 2.10.1413г
Событие: Гарадзельская унія — саюз Вялікага княства Літоўскага з Польскім каралеўствам; прынята на агульным польска-літоўскім сойме у г. Гародле (Польшча). Паводле уніі 47 польскіх феадалаў прынялі у свае гербавае брацтва 47 баяраў Вялікага княства Літоўскага, што ўмацоўвала палітычны і саслоўны саюз абедзвюх дзяржаў. Саюз аднак не касаваў сувэрэнітэту абедзьвюх краін і быў скіраваны на супольны адпор зьнешнім агрэсіям. Нэгатыўныя наступствы выклікаў пункт уніі пра прывілеяванае становішча каталікоў над праваслаўнымі, што неўзабаве адгукнулася хатнімі (міжусобнымі) войнамі ў Вялікім Княстве Літоўскім, дзе заўсёды суіснавалі розныя веравызнаньні.

Дата: 14.4.1440г
Событие: 1432—1440 г., 14 красавіка. Княжанне у Вялікім княстве Літоўскім Жыгімонта Кейстутавіча (малодшы брат Вітаўта), які 15 кастрычніка 1432 г. аднавіў унію з Польшчай, але пасля перамогі над Свідрыгайлам зноў вырашыў вызваліцца ад саюза з Польшчай.

Дата: 15.10.1432г
Событие: Князь Вялікага княства Літоўскага Жыгімонт Кейстутавіч (малодшы брат Вітаўта), аднавіў унію з Польшчай, але пасля перамогі над Свідрыгайлам зноў вырашыў вызваліцца ад саюза з Польшчай.

Дата: 2.5.1447г
Событие: Выданне прывілея Казіміра Ягелончыка, які гарантаваў феадалам асабістую недатыкальнасць, скасаваў павіннасці з іх маёнткаў; адзін з першых актаў пра ўвядзенне у Вялікім княстве Літоўскім прыгоннай залежнасці сялян ад феадалаў.

Дата: 19.7.1450г
Событие: Першае ўпамінанне у пісьмовых крыніцах гар. пасёлка Узда.

Дата: 29.2.1468г
Событие: Выданне Судзебніка Казіміра Ягелончыка — аднаго з першых збораў юрыдычных норм і законаў Вялікага княства Літоўскага, кодэкса крымінальнага і працэсуальнага права; напісаны на беларускай мове.

Дата: 14.7.1500г
Событие: Бітва на рацэ Вядроша (каля г. Дарагабужа), у выніку якой маскоўскія войскі разбілі войскі Вялікага княства Літоўскага, захапілі у палон гетмана К.Астрожскага.

Дата: 4.3.1503г
Событие: Перамір'е (на 6 гадоў) паміж Вялікім княствам Літоўскім і Вялікім княствам Маскоўскім, паводле якога да Масквы адышло 29 гарадоў і 70 валасцей, у тым ліку Чарнігаў, Бранск, Старадуб, Дарагабуж, Гомель, Бельск, Мцэнск, Таропец і частка Мсціслаўскага княства.

Дата: 5.8.1506г
Событие: Клецкая бітва — разгром 7-тысячным беларускім войскам пад камандаваннем Міхаіла Глінскага вялікага войска крымскіх татараў пад Клецкам; рэшткі разбітага татарскага войска знішчаны каля Капыля, Слуцка, Петрыкава. Пасля гэтай бітвы буйныя напады татараў на Беларусь фактычна спыніліся, парадзелі напады дробных атрадаў.

Дата: 8.9.1514г
Событие: Аршанская бітва — паражэнне 80-тысячнага войска маскоўскіх ваявод пад Оршай (на рацэ Крапіўна); 30-тысячнае беларуска-літоўскае войска ўзначальваў гетман Канстанцін Астрожскі. У выніку бітвы ўсходняя Беларусь вызвалена ад расійскіх войскаў.

Дата: 6.8.1517г
Событие: Пачатак выдавецкай дзейнасці Францішка Скарыны у Празе; да 1519 г. выдадзены 23 кнігі Бібліі.

Дата: 29.9.1529г
Событие: Зацвярджэнне і ўвядзенне у дзеянне 1-га Статута Вялікага княства Літоўскага — збору законаў феадальнага права; помнік беларускай пісьменнасці, мовы і юрыдычнай думкі (друкарскім спосабам на беларускай мове перавыдадзены у 1841 г. у Познані пры ўдзеле І.Лялевеля).

Дата: 13.1.1593г
Событие: 1530—1593 г., 13 студзеня. Памёр Сымон Будны, слаўны беларускі асьветнік, філёзаф, гісторык, паэт, дзеяч рэфармацыі. Будны атрымаў адукацыю ў Кракаўскім унівэрсытэце, а пасьля настаўнічаў і прапаведаваў у Вільні і ў Клецку. Пасьля заснаваў у Нясьвіжы друкарню, выдаў па-беларуску кнігу “Катэхізіс”. Апошнія гады Будны жыў у Вішневе пад Валожынам, дзе і памёр. А ў Нясьвіжы яму пастаўлены помнік.

Дата: 1.4.1557г
Событие: Прынята «Устава на валокі», якой у Вялікім княстве Літоўскім была ўнармавана зямельная рэформа, што вялася з канца 15 ст.; падзел сялянскіх зямельных участкаў на валокі (каля 21 гектара); паводле «Уставы...» мелася на мэце надзяліць кожную сям'ю участкам у памеры 1 валокі; пры панскіх дварах утвараліся гаспадарчыя фальваркі.

Дата: 31.8.1559г
Событие: Лівонскі ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага княства Літоўскага; да дагавору далучыўся і рыжскі епіскап.

Дата: 13.9.1562г
Событие: Шляхта Вялікага княства Літоўскага на палявым сойме каля Віцебска прыняла акт і накіравала яго вялікаму князю з просьбаю заключыць новую дзяржаўную унію з Польшчай.

Дата: 26.1.1564г
Событие: 10-тысячнае войска гетмана М.Радзівіла разбіла 30-тысячнае маскоўскае войска на Чашніцкіх палях (каля мястэчка Улы).

Дата: 11.3.1566г
Событие: Зацверджаны 2-і Статут Вялікага княства Літоўскага — збор законаў феадальнага права, помнік беларускай пісьменнасці і юрыдычнай думкі.

Дата: 1.7.1569г
Событие: Люблінская унія — урачыстае абвяшчэнне пра аб'яднанне на аснове роўнасці Польскага Каралеўства (Карона) і Вялікага княства Літоўскага (Княства) у федэратыўную дзяржаву — Рэч Паспалітую. На чале дзяржавы быў кароль (ён жа і вялікі князь), якога выбірала шляхта «абодвух народаў», ствараўся агульны сойм з двух палат: сенат і пасольская ізба (па 2 паслы ад кожнага павета); абедзве дзяржавы захоўвалі суверэнітэт, асобную дзяржаўную адміністрацыю, войскі, скарб і права эмісіі аднолькавай манеты, судовы апарат, свае законы і сваю мытную сістэму; кожная краіна захоўвала свае дзяржаўныя мовы: Польшча — лацінскую Вялікае княства Літоўскае — беларускую.

Дата: 3.8.1569г
Событие: Курляндыя і Ліфляндыя абвешчаны васаламі Рэчы Паспалітай.

Дата: 11.5.1573г
Событие: На элекцыйным сойме у Варшаве каралём польскім і вялікім князем Вялікага княства Літоўскага выбраны Генрык Валезы (каранаваны 24.2.1574 г.; правіў у Рэчы Паспалітай да 19.6.1574 г.; 15.1.1575 г. выбраны каралём Францыі як Генрых Валуа).

Дата: 10.12.1653г
Событие: 1574 г., - 10 снежня 1653 г. Жыццё і дзейнасць Мікалая Лянчыцкага — дзеяча беларускай культуры, стваральніка твораў маральна-рэлігійнага характару, прапаведніка талерантных міжканфесійных адносін.

Дата: 15.12.1575г
Событие: Выбранне каралём Польшчы і вялікім князем літоўскім Стафана Баторыя (Сцяпан Батура, княжыў і быў каралём да 12 снежня 1586 г.).

Дата: 4.8.1579г
Событие: 4—30 жніўня. Вызваленне Полацка ад рускіх войск.

Дата: 30.8.1579г
Событие: 4—30 жніўня. Вызваленне Полацка ад рускіх войск.

Дата: 1.3.1581г
Событие: Утварэнне Галоўнага літоўскага трыбунала — найвышэйшага судовага апеляцыйнага органа у Вялікім княстве Літоўскім.

Дата: 26.8.1581г
Событие: Войскі Стафана Баторыя асадзілі Пскоў.

Дата: 15.1.1582г
Событие: Перамір'е на 10 гадоў паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай, заключанае у г. Ям-Запольскім (падпісана расійскім царом Фёдарам Іаанавічам і канцлерам Вялікага княства Літоўскага Львом Сапегам). Паводле перамір'я Расія адмаўлялася ад Лівоніі, Полацка, Невеля, Веліжа; Рэч Паспалітая вяртала занятьш ей крэпасці на расійскай тэрыторыі; фактычнае завяршэнне Лівонскай вайны.

Дата: 12.12.1586г
Событие: Каралём польскім і вялікім князем літоўскім выбраны Жыгімонт III Ваза (правіў да 1632 г.).

Дата: 28.1.1588г
Событие: Зацвярджэнне каралём Рэчы Паспалітай Жыгімонтам III Вазай 3-га Статута Вялікага княства Літоўскага — збору законаў феадальнага права; унікальны помнік беларускай мовы, пісьменнасці і юрыдычнай думкі. Дзейнічаў на Беларусі да 1840 г.

Дата: 6.10.1596г
Событие: Берасцейская царкоўная унія — пагадненне пра аб'яднанне на тэрыторыі Рэчы Паспалітай праваслаўнай царквы з каталіцкай на ўмовах прызнання вяршэнства папы рымскага і асноўных догматаў каталіцкай царквы, за захаванне праваслаўных абрадаў, богаслужэння на роднай мове; утварэнне на Беларусі уніяцкай царквы.

Дата: 15.9.1648г
Событие: Каля 1597 г. — 1648 г., 15 верасня Жыццё і дзейнасць Афанасія Філіповіча —- пісьменніка-палеміста, грамадскага і царкоўнага дзеяча Вялікага княства ЛІтоўскага; у 1649 г. кананізаваны праваслаўнай царквой у святыя.

Дата: 27.9.1605г
Событие: Кірхгольмская бітва — польскае і літоўска-беларускае войска на чале з Янам Хадкевічам разграміла шведскія войскі.

Дата: 22.10.1612г
Событие: 22—26 кастрычніка. 2-е апалчэнне расійскіх войск пад кірауніцтвам Кузьмы Мініна і Дзмітрыя Пажарскага вызваліла Маскву ад войск Рэчы Паспалітай.

Дата: 26.10.1612г
Событие: 22—26 кастрычніка. 2-е апалчэнне расійскіх войск пад кірауніцтвам Кузьмы Мініна і Дзмітрыя Пажарскага вызваліла Маскву ад войск Рэчы Паспалітай.

Дата: 1.12.1618г
Событие: Дэўлінскае перамір'е (заключана ў в. Дэўліна пад Масквой) паміж Рускай дзяржавай і Рэччу Паспалітай, паводле якога да Вялікага княства Літоўскага адышло 29 гарадоў, у тым ліку землі Смаленшчыны з гарадамі Белы, Дарагабуж, Сярпейск, Рослаў, Старадуб, Трубчэўск, Чарнігаў, Ноўгарад-Северскі, Глухаў і інш. , каралевіч Уладзіслаў захаваў тытул «цара маскоўскага і ўсяе Русі»

Дата: 12.11.1623г
Событие: Бунт гараджан Вщебска супраць Брэсцкай царкоўнай уніі, у выніку якога забіты уніяцкі архіепіскап Іасафат Кунцэвіч (прылічаны уніяцкай царквой да святых Беларусі).

Дата: 26.9.1629г
Событие: Падпісана перамір'е паміж Рэччу Паспалітай і Швецыяй, якім скончана вайна 1600—-1629 г.

Дата: 25.8.1680г
Событие: 1629—1680 г., 25 жніўня. Жыццё і творчасць Сімяона Полацкага — беларускага і рускага грамадскага і царкоўнага дзеяча, пісьменніка, публіцыста і педагога.

Дата: 8.11.1632г
Событие: Выбранне польскім каралём і вялікім князем літоўскім Уладзіслава Вазы (сын Жыгімонта III Вазы, правіў да 20 мая 1648 г.).

Дата: 6.11.1633г
Событие: 11 — 13 чэрвеня. Няўдалая аблога рускімі войскамі горада Полацка.

Дата: 13.6.1633г
Событие: 11 — 13 чэрвеня. Няўдалая аблога рускімі войскамі горада Полацка.

Дата: 27.5.1634г
Событие: 27 мая — 14 чэрвеня. Палянаўскі мір паміж Рускай дзяржавай і Рэччу Паспалітай, якім закончана вайна 1632—34 г.; пацвердзіў умовы Дэўлінскага перамір'я 1618 г.; кароль Уладзіслаў Ваза адмовіўся ад тытула расійскага цара.

Дата: 14.6.1634г
Событие: 27 мая — 14 чэрвеня. Палянаўскі мір паміж Рускай дзяржавай і Рэччу Паспалітай, якім закончана вайна 1632—34 г.; пацвердзіў умовы Дэўлінскага перамір'я 1618 г.; кароль Уладзіслаў Ваза адмовіўся ад тытула расійскага цара.

Дата: 30.3.1689г
Событие: Каля 1634 г. — 1689 г., 30 сакавіка Жыццё і дзейнасць Казіміра Ляшчынскага — беларускага мысліцеля-атэіста і матэрыяліста.

Дата: 20.11.1648г
Событие: Выбранне каралём польскім і вялікім князем літоўскім Яна Казіміра (брат Уладзіслава Вазы; правіў да 1668 г.).

Дата: 31.7.1649г
Событие: Бітва пад Лоевам паміж аб'яднанымі казацкімі атрадамі на чале з М.Крычэўскім і войскамі Вялікага княства Літоускага; разбітыя казацкія загоны часткова вырваліся з аблогі; М.Крычэўскі загінуў.

Дата: 18.1.1654г
Событие: Пераяслаўская рада зацвердзіла рашэнне Маскоўскага сабора пра далучэнне Украіны да Расійскай дзяржавы.

Дата: 12.10.1654г
Событие: ліпень — 12 кастрычніка Аблога і штурм царскімі воискамі города Дуброўна.

Дата: 24.8.1654г
Событие: Ўзяцце расійскім войскам горада Магілева.

Дата: 18.11.1654г
Событие: сярэдзіна жніўня — 18 лістапада Аблога і ўзяцце 20-тысячным расійскім войскам горада Віцебска.

Дата: 6.2.1655г
Событие: 6 лютага — 1 мая. Аблога і вызваленне войскамі Вялікага княства Літоўскага на чале з гетманам Я.Радзівілам і А.Гансеўскім горада Магілёва.

Дата: 1.5.1655г
Событие: 6 лютага — 1 мая. Аблога і вызваленне войскамі Вялікага княства Літоўскага на чале з гетманам Я.Радзівілам і А.Гансеўскім горада Магілёва.

Дата: 17.8.1655г
Событие: 17 жніўня і 20 кастрычніка. Кейданскі дагавор пра ўстанаўленне уніі (саюза) Вялікага княства Літоўскага са Швецыяй (заключаны у г. Кейданы, Літва); ініцыятарамі саюза была вялікая група паноў і шляхты з Жамойціі, да якіх далучыліся Януш і Багуслаў Радзівілы.

Дата: 20.10.1655г
Событие: 17 жніўня і 20 кастрычніка. Кейданскі дагавор пра ўстанаўленне уніі (саюза) Вялікага княства Літоўскага са Швецыяй (заключаны у г. Кейданы, Літва); ініцыятарамі саюза была вялікая група паноў і шляхты з Жамойціі, да якіх далучыліся Януш і Багуслаў Радзівілы.

Дата: 26.9.1655г
Событие: Аблога і спаленне расійскімі войскамі горада Пінска.

Дата: 24.10.1656г
Событие: Віленскае перамір'е паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай у час вайны 1654 — 1667 г.; расійскаму цару перамір'е патрэбна было для падрыхтоўкі да вайны супраць Швецыі.

Дата: 16.9.1658г
Событие: Гадзяцкі дагавор паміж Рэччу Паспалітай і ўкраінскім гетманам І.Выгоўскім, паводле якога да Рэчы Паспалітай вярталіся Чарнігаўскае, Кіеўскае і Брацлаўскае ваяводствы, казацтва абвяшчалася саюзнікам польска-беларуска-літоўскага войска.

Дата: 14.2.1659г
Событие: Расійскія войскі штурмам узялі Стары Быхаў, дзе знаходзіліся казацкія войскі, што перайшлі на бок Рэчы Паспалітай, і жорстка расправіліся з імі.

Дата: 15.1.1660г
Событие: Расійская армія пад камандаваннем І.А.Хаванскага захапіла Бярэсце.

Дата: 18.6.1660г
Событие: Паражэнне пад Ляхавічамі расійскіх войск на чале з ваяводам І.А. Хаванскім.

Дата: 25.6.1660г
Событие: Аблога і штурм украінскімі казакамі горада Пінска.

Дата: 28.6.1660г
Событие: Аб'яднанае беларуска-літоўскае (камандуючы П.Сапега) і польскае (камандуючы С.Чарнецкі) войска разбіла каля в. Палонка (Слонімскі павет) армію І.А.Хаванскага; 3 ліпеня вызваліла Мінск і тэрыторыю Беларусі да р. Бярэзіна.

Дата: 8.10.1660г
Событие: Беларуска-літоўскія і польскія войскі адбілі каля г.Чавусы наступление расійскай арміі і вымусілі яе адступаць да Смаленска.

Дата: 12.2.1661г
Событие: Паўстанне ў Магілёве; гараджане знішчылі 3-тысячны гарнізон расійскіх стральцоў, узялі ў палон салдат гарнізона і трох ваявод.

Дата: 3.11.1661г
Событие: Паражэнне групы расійскіх войск на чале з І.А. Хаванскім і Ордын-Нашчокіным каля в. Кушлікі (пад Вільняй); 2 снежня 1661 г. вызвалена Вільня.

Дата: 6.11.1661г
Событие: Войскі Вялікага княства Літоўскага на чале з С.Чарнецкім разбілі каля г. Глыбокае расійскае войска (больш за 18 тыс. чалавек) на чале з І.А.Хаванскім.

Дата: 30.1.1667г
Событие: Андросаўскае перамір'е паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай, якім закончылася вайна 1654—1667 г.; у выніку да Расіі перайшлі Смаленскае ваяводства і Левабярэжная Украіна з Кіевам. Скончыўся перыяд, які ўвайшоў у гісторыю Беларусі пад назваю «20-гадовая смута».

Дата: 16.9.1668г
Событие: Кароль польскі і вялікі князь літоўскі Ян Казімір, расчараваны няўдачамі, адрокся ад трона (праз 4 гады памёр).

Дата: 19.6.1669г
Событие: Каралём польскім і вялікім князем літоўскім выбраны Міхал Вішнявецкі; правіў да 10 лістапада 1673 г.

Дата: 8.5.1674г
Событие: Выбранне каралём польскім і вялікім князем літоўскім палкаводца Яна Сабескага; правіў у Рэчы Паспалітай да 1696 г.

Дата: 16.5.1686г
Событие: Заключэнне «Вечнага міру» — мірнага дагавора паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай, паводле якога да Расіі адышлі Смаленскія землі і Кіеў; створаны спрыяльныя ўмовы для сумесных дзеянняў супраць Турцыі і Крымскага ханства.

Дата: 29.8.1696г
Событие: Пастанова ўсеагульнай канфедэрацыі саслоўяў (канфедэратыўнага сойма) Рэчы Паспалітай пра тое, каб у Вялікім княстве Літоўскім дзяржаўныя документы пісаліся не на беларускай, а на польский і лацінскай мовах.

Дата: 8.11.1696г
Событие: Выступленні сялян Крычаўскага староства супраць пастояў солдат.

Дата: 27.6.1697г
Событие: Каралём польскім і вялікім князем літоўскім выбраны курфюрст саксонскі Аўгуст II Моцны (правіў да 1733 г.).

Дата: 13.7.1704г
Событие: Канфедэрацыя, арганізаваная шведскім каралём Карлам XII, выбрала каралём польскім і вялікім князем літоўскім пазнанскага ваяводу Станіслава Ляшчынскага.

Дата: 14.7.1708г
Событие: 14—15 ліпеня. Бой паміж шведскімі і расійскімі войскамі каля мястэчка Галоўчын (цяпер веска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобл.), у якім корпус А.І.Рапніна быў разбіты (Рапнін разжалаваны у радавыя салдаты).

Дата: 15.7.1708г
Событие: 14—15 ліпеня. Бой паміж шведскімі і расійскімі войскамі каля мястэчка Галоўчын (цяпер веска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобл.), у якім корпус А.І.Рапніна быў разбіты (Рапнін разжалаваны у радавыя салдаты).

Дата: 9.10.1708г
Событие: Разгром расійскімі войскамі шведскага корпуса генерала Левенгаўпта каля вёскі Лясная (Слаўгарадскі раён Магілёўскай вобл.).

Дата: 8.7.1709г
Событие: Палтаўская бітва — разгром расійскімі войскамі шведскіх войск.

Дата: 23.3.1716г
Событие: Утварэнне Віленскай канфедэрацыі літоўскай і беларускай шляхты, якая далучылася да Тарнагродскай канфедэрацыі 1715 г. і выступала супраць караля Рэчы Паспалітай Аўгуста II Моцнага (караля падтрымлівалі Расія і Прусія); у выніку каралеўская ўлада абмежавана, а правы шляхты пашыраны.

Дата: 1.1.1717г
Событие: Аднадзённы «нямы» сойм, на якім прынята рашэнне пра абмежаванне ўлады караля і гетманаў Рэчы Паспалітай, пра колькаснае скарачэнне польскай і беларуска-літоўскай армій, пацверджана права liberum veto.

Дата: 20.11.1717г
Событие: 1717 г., 20 лістапада — 1795 г., 13 лютага. Жыцце і дзейнасць Г.Каніскага — палітычнага, царкоўнага і культурнага дзеяча Беларусі; кананізаваны праваслаўнай царквой у святыя Беларусі.

Дата: 13.2.1795г
Событие: (1717 г., 20 лістапада — 1795 г., 13 лютага) Жыцце і дзейнасць Г.Каніскага — палітычнага, царкоўнага і культурнага дзеяча Беларусі; 13 лютага 1795 году пакінуў гэты сьвет Рыгор Каніскі, слынны рэлігійны дзеяч і пісьменьнік. Каніскі быў эпіскапам магілёўскім (беларускім), адкрыў у Магілёве духоўную сэмінарыю і друкарню. Жыцьцё і дзейнасьць гэтага чалавека прыпалі на пэрыяд падзелаў Рэчы Паспалітай. Большасьць насельніцтва краю тады складалі ўніяты. Таму Каніскі, як шчыры праваслаўны, шукаў падтрымкі ў Расеі. І рабіў гэта так заўзята, што нават расейскі паэт Пушкін прысьвяціў яму артыкул, які называўся “Збор твораў Рыгора Каніскага, архіепіскапа беларускага”. Пушкін піша пра значнасьць дзейнасьці Каніскага, скіраванай на ўмацаваньне праваслаўя. Кананізаваны праваслаўнай царквой у святыя Беларусі.

Дата: 30.8.1721г
Событие: Ніштацкі мірны дагавор Расіі з Швецыяй, якім закончылася Паўночная вайна 1700—-1721 гадоў.

Дата: 30.9.1728г
Событие: 1728 г., 30 верасня — 1810 г., 20 лютага. Жыццё і дзейнасць беларускага астранома і асветніка Марціна Пачобут-Адляніцкага.

Дата: 20.2.1810г
Событие: 1728 г., 30 верасня — 1810 г., 20 лютага. Жыццё і дзейнасць беларускага астранома і асветніка Марціна Пачобут-Адляніцкага.

Дата: 4.1.1729г
Событие: 1729 г., 4 студзеня — 1812 г., 4 сакавіка. Жыццё і дзейнасць Іахіма Ігнація Храптовіча — грамадскага і дзяржаўнага дзеяча, філосафа, публіцыста і паэта.

Дата: 4.3.1812г
Событие: 1729 г., 4 студзеня — 1812 г., 4 сакавіка. Жыццё і дзейнасць Іахіма Ігнація Храптовіча — грамадскага і дзяржаўнага дзеяча, філосафа, публіцыста і паэта.

Дата: 31.5.1800г
Событие: 1730 г. — 1800 г., 31 мая Жыццё і дзейнасць Міхала Казіміра Агінскага — дзяржаўнага дзеяча, мецэната, кампазітара і пісьменніка.

Дата: 12.9.1733г
Событие: Каралём польскім і вялікім князем літоўскім выбраны Станіслаў Ляшчынскі; гэта не адпавядае інтарэсам Расіі, якая ўвяла свае войскі і арганізавала новыя выбары.

Дата: 5.10.1733г
Событие: Каралём польскім і вялікім князем літоўскім выбраны Аўгуст III (курфюрст Саксонскі, сын Аўгуста II Моцнага).

Дата: 4.2.1746г
Событие: Нарадзіўся славуты змагар за незалежнасьць Рэчы Паспалітай і ЗША, кіраўнік вызваленчага паўстання 1794 г., Андрэй Тадэвуш Касьцюшка (1746 г., 4 лютага — 1817 г., 15 кастрычніка) Ён прыйшоў на сьвет у фальварку Мерачоўшчына пад Івацэвічамі.

Дата: 15.10.1817г
Событие: 1746 г., 4 лютага — 1817 г., 15 кастрычніка. Жыццё і дзейнасць Андрэя Тадэвуша Касцюшкі — палітычнага і ваеннага дзеяча Рэчы Паспалітай беларускага паходжання, кіраўніка вызваленчага паўстання 1794 г.

Дата: 16.2.1757г
Событие: 1757 г., 16 лютага — 1841 г., 21 мая. Жыццё і дзейнасць польскага пісьменніка беларускага паходжання Юльяна Нямцэвіча.

Дата: 21.5.1841г
Событие: 1757 г., 16 лютага — 1841 г., 21 мая. Жыццё і дзейнасць польскага пісьменніка беларускага паходжання Юльяна Нямцэвіча.

Дата: 7.9.1764г
Событие: Каралём польскім і вялікім князем літоўскім выбраны Станіслаў Аўгуст Панятоўскі.

Дата: 25.9.1765г
Событие: 1765 г., 25 верасня — 1833 г., 15 кастрычніка. Жыццё і дзейнасць Міхала Клеафаса Агінскага — дзяржаўнага дзеяча, дыпламата і кампазітара.

Дата: 15.10.1833г
Событие: 1765 г., 25 верасня — 1833 г., 15 кастрычніка. Жыццё і дзейнасць Міхала Клеафаса Агінскага — дзяржаўнага дзеяча, дыпламата і кампазітара.

Дата: 20.3.1767г
Событие: Утварэнне Слуцкай канфедэрацыі пратэстанцкай і праваслаўнай шляхты, якую ўзначальваў кальвініст граф Грабоўскі і праваслаўны епіскап Георгій Каніскі; створана пры падтрымцы расійскага пасла ў Рэчы Паспалітай М.В.Рапніна; Кацярына II прыслала ім і іншым канфедэратам на «дапамогу» 40-тысячную армію.

Дата: 29.2.1768г
Событие: Утварэнне шляхтай Рэчы Паспалітай Барскай канфедэрацыі (у г. Бар, Украіна), якая выступіла за цэласнасць і незалежнасць дзяржавы; у ліку кіраўнікоў гэтай патрыятычнай канфедэрацыі ў розны час былі К.Радзівіл, вялікі гетман літоўскі М.Агінскі, маршалак літоўскі М.Пац, арміяй канфедэратаў камандаваў Ю.Сапега.

Дата: 12.9.1771г
Событие: Расійскія войскі на чале з А. В. Суворавым у бітве каля вескі Сталавічы (Баранавщкі раен) перамаглі войска гетмана вялікага літоўскага М. К. Агінскага

Дата: 4.9.1776г
Событие: Утварэнне Полацкай губерні.

Дата: 2.12.1776г
Событие: 1776 г., 2 снежня — 1835 г., 26 красавіка. Жыццё і дзейнасць Анёла Доўгірда — беларускага філосафа, логіка і псіхолага.

Дата: 26.4.1835г
Событие: 1776 г., 2 снежня — 1835 г., 26 красавіка. Жыццё і дзейнасць Анёла Доўгірда — беларускага філосафа, логіка і псіхолага.

Дата: 8.11.1784г
Событие: 1784 г. 8 лістапада — 1864 г. Жыццё і дзейнасць Тэадора Нарбута — гісторыка і археолага, аўтара 9-томнай «Гісторыі літоўскага народа», шматлікіх іншых прац па гісторыі Беларусі.

Дата: 21.4.1785г
Событие: Даравальныя граматы дваранству (збор саслоўных прывілеяў) і гарадам (асновы самакіравання) Расійскай імперыі; пашыраліся і на ўсходнія землі Беларусі.

Дата: 22.3.1786г
Событие: 1786 г., 22 сакавіка — 1861 г., 29 мая. Жыццё і дзейнасць Іахіма Лялевеля — гісторыка, вучонага, патрыёта.

Дата: 29.5.1861г
Событие: 1786 г., 22 сакавіка — 1861 г., 29 мая. Жыццё і дзейнасць Іахіма Лялевеля — гісторыка, вучонага, патрыёта.

Дата: 26.9.1788г
Событие: 1788 г., 26 верасня — 1877 г., 25 ліпеня Жыццё і дзейнасць Івана Іванавіча Насовіча — беларускага філолага, этнографа і фалькларыста, стваральніка «Слоўніка беларускай мовы».

Дата: 25.7.1877г
Событие: 1788 г., 26 верасня — 1877 г., 25 ліпеня Жыццё і дзейнасць Івана Іванавіча Насовіча — беларускага філолага, этнографа і фалькларыста, стваральніка «Слоўніка беларускай мовы».

Дата: 3.5.1791г
Событие: Прыняцце Вялікім соймам Рэчы Паспалітай новай канстытуцыі, якая мела на мэце спрыяць палітычнаму і эканамічнаму развіццю краіны, гарантавала, што кіруючыя органы дзяржавы будуць складацца напалову з прадстаўнікоў польскіх зямель, напалову — з зямель Вялікага княства Літоўскага.

Дата: 27.4.1792г
Событие: Стварэнне Таргавіцкай канфедэрацыі (існавала да верасня 1793 г.) саюза магнатаў і шляхты Рэчы Паспалітай, незадаволеных рашэннямі Чатырохгадовага сойма 1788—1792 г. і Канстытуцыяй 3 мая 1791 г.; расійскія войскі перайшлі граніцу Рэчы Паспалітай і памаглі канфедэратам захапіць уладу.

Дата: 25.6.1792г
Событие: Утварэнне Літоўскай генеральнай канфедэрацыі на чале з канцлерам літоўскім А.Сапегам.

Дата: 6.9.1792г
Событие: 1792 г., 6 верасня — 1852 г., 13 лістапада. Жыццё і дзейнасць І.І.Грыгаровіча —- беларускага гісторыка афіцыйнага кірунку, археографа, мовазнаўца.

Дата: 13.11.1852г
Событие: 1792 г., 6 верасня — 1852 г., 13 лістапада. Жыццё і дзейнасць І.І.Грыгаровіча —- беларускага гісторыка афіцыйнага кірунку, археографа, мовазнаўца.

Дата: 3.4.1793г
Событие: Утварэнне Мінскай губерні (існавала да 1921 г.)

Дата: 17.6.1793г
Событие: 17 чэрвеня — 23 верасня. Гродзенскі сойм — апошні сойм Рэчы Паспалітай (у горадзе Гродне; палац, у якім адбываўся сойм, быў абкружаны расійскімі войскамі), прыняў новую канстытуцыю Рэчы Паспалітай і у канцы маўкліва прыняў рашэнне аб 2-м падзеле дзяржавы.

Дата: 23.9.1793г
Событие: 17 чэрвеня — 23 верасня. Гродзенскі сойм — апошні сойм Рэчы Паспалітай (у горадзе Гродне; палац, у якім адбываўся сойм, быў абкружаны расійскімі войскамі), прыняў новую канстытуцыю Рэчы Паспалітай і у канцы маўкліва прыняў рашэнне аб 2-м падзеле дзяржавы.

Дата: 24.3.1794г
Событие: 24 сакавіка — 16 лістапада. Вызваленчае паўстанне ў Рэчы Паспалітай пад кіраўніцтвам Андрэя Тадэвуша Касцюшкі.

Дата: 16.11.1794г
Событие: 24 сакавіка — 16 лістапада. Вызваленчае паўстанне ў Рэчы Паспалітай пад кіраўніцтвам Андрэя Тадэвуша Касцюшкі.

Дата: 23.4.1794г
Событие: Вызваленчае паўстанне пачалося ў Вялікім княстве Літоўскім; створаны паўстанцкі ўрад —- «Найвышэйшая рада літоўскага народа»; у Вільні дзейнічала паўстанцкая арганізацыя «Віленскія якабінцы»; выдавалася «Віленская народная газета» (на польскай мове).

Дата: 7.5.1794г
Событие: А. Касцюшка выдаў Паланецкі універсал, якім абвясціў сялян свабоднымі ад прыгону, але без прадастаўлення зямлі.

Дата: 23.5.1794г
Событие: Указ Кацярыны II пра ўвядзенне у Расійскай імперыі «мяжы яўрэйскай аселасці»; уключала ўсе беларускія губерні (скасаваны 2.4.1917 г.).

Дата: 10.6.1794г
Событие: Утварэнне ў Гродне Цэнтральнай дэпутацыі Вялікага княства Літоўскага — выканаўчага органа паўстання.

Дата: 25.6.1794г
Событие: Паражэнне паўстанцкага войска (тры корпусы пад камандаваннем Я.Ясінскага, Ф.Сапегі, А.Хлявінскага, палкі на чале з Ю.Беляком, Кіркорам, Бараноўскім, Ахматовічам) пад мястэчкам Солы

Дата: 4.9.1794г
Событие: Бой паміж паўстанцкімі войскамі і расійскім атрадам на чале з П.Дз.Цыцыянавым каля мястэчка Любань; атрад паўстанцаў пад кіраўніцтвам С.Грабоўскага разбіты і капітуляваў.

Дата: 17.9.1794г
Событие: 17 верасня, 19 верасня Корпус расійскіх войск на чале з А.В.Суворавым у баях пад Крупчыцамі і Брэстам нанёс паражэнне корпусу К.Серакоўскага.

Дата: 19.9.1794г
Событие: 17 верасня, 19 верасня Корпус расійскіх войск на чале з А.В.Суворавым у баях пад Крупчыцамі і Брэстам нанёс паражэнне корпусу К.Серакоўскага.

Дата: 10.10.1794г
Событие: Перамога расійскіх войск над войскам паўстанцаў у баі пад Мацяёвіцамі; паранены А.Т.Касцюшка трапіў у палон; гэты бой фактычна прадвырашыў лес паўстання.

Дата: 11.3.1851г
Событие: 1794 г. — 1851 г., 11 сакавіка. Жыццё і дзейнасць беларускага і польскага пісьменніка Яна Баршчэўскага.

Дата: 25.11.1795г
Событие: 1795 г., 25 лістапада. Кароль польскі і вялікі князь літоўскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі адмовіўся ад трона на карысць расійскай імператрыцы Кацярыны II; федэратыўная дзяржава Рэч Паспалітая і абедзве краіны ў яе складзе — Каралеўства Польскае і Вялікае княства Літоўскае — спынілі свае дзяржаўнае існаванне.

Дата: 25.12.1795г
Событие: Утварэнне Слонімскай губерні.

Дата: 7.7.1796г
Событие: 1796 г., 7 ліпеня — 1847 г., - 23 жніўня. Жыццё і дзейнасць беларускага і польскага паэта, фалькларыста Яна Чачота.

Дата: 23.8.1847г
Событие: 1796 г., 7 ліпеня — 1847 г., - 23 жніўня. Жыццё і дзейнасць беларускага і польскага паэта, фалькларыста Яна Чачота.

Дата: 23.12.1796г
Событие: Утварэнне Беларускай губерні (13.3.1802 г. падзелена на Віцебскую і Магілёўскую губ.).

Дата: 19.9.1797г
Событие: 1797 г., 19 верасня — 1875 г., 20 сакавіка. Жыццё і дзейнасць беларускага жывапісца-баталіста Януара Іванавіча Сухадольскага.

Дата: 20.3.1875г
Событие: 1797 г., 19 верасня — 1875 г., 20 сакавіка. Жыццё і дзейнасць беларускага жывапісца-баталіста Януара Іванавіча Сухадольскага.

Дата: 24.12.1798г
Событие: 1798 г., 24 снежня — 1855 г., 11 лістапада. Жыццё і дзейнасць беларускага і польскага паэта беларускага паходжання Адама Міцкевіча.

Дата: 11.11.1855г
Событие: 1798 г., 24 снежня — 1855 г., 11 лістапада. Жыццё і дзейнасць беларускага і польскага паэта беларускага паходжання Адама Міцкевіча.

Дата: 12.5.1842г
Событие: 1799—1842 г., 12 мая Жыцце і дзейнасць беларускага і польскага жывапісца Валянціна Баньковіча.

Дата: 9.1.1801г
Событие: 1801 г., 9 студзеня — 1878 г., 20 кастрычніка. Жыцце і дзейнасць В. М. Кавалеўскага — аднаго з заснавальнікаў манголазнаўства.

Дата: 20.10.1878г
Событие: 1801 г., 9 студзеня — 1878 г., 20 кастрычніка. Жыцце і дзейнасць В. М. Кавалеўскага — аднаго з заснавальнікаў манголазнаўства.

Дата: 21.9.1801г
Событие: Утварэнне Гродзенскай губерні (замест скасаванай Літоўскай губерні).

Дата: 11.3.1802г
Событие: Утварэнне Віцебскай губерні.

Дата: 17.2.1806г
Событие: 1806 г., 17 лютага — 1868 г., 13 ліпеня. Жыцце і дзейнасць Канстанціна Тышкевіча — аднаго з заснавальнікаў навуковай археалогіі на Беларусі.

Дата: 13.7.1868г
Событие: 1806 г., 17 лютага — 1868 г., 13 ліпеня. Жыцце і дзейнасць Канстанціна Тышкевіча — аднаго з заснавальнікаў навуковай археалогіі на Беларусі.

Дата: 26.4.1833г
Событие: 1807 г., 11 лютага — 1833 г., 26 красавіка. Жыцце і дзейнасць беларускага мастака і кампазітара Напалеона Орды.

Дата: 17.12.1884г
Событие: 1807—1884 г., 17 снежня. Жыцце і творчасць Вінцука Дуніна-Марцінкевіча - беларускага пісьменніка-адраджэнца, драматурга і тэатральнага дзеяча.

Дата: 8.2.1810г
Событие: 1810 г., 8 лютага — 1885 г., 31 студзеня. Жыцце і творчая дзейнасць беларускага жывапісца Івана Трафімавіча Хруцкага.

Дата: 31.1.1885г
Событие: 1810 г., 8 лютага — 1885 г., 31 студзеня. Жыцце і творчая дзейнасць беларускага жывапісца Івана Трафімавіча Хруцкага.

Дата: 24.6.1812г
Событие: Пераправа войск Напалеона I цераз раку Неман - пачатак вайны Францыі супраць Расіі.

Дата: 1.7.1812г
Событие: Утварэнне Часовага ўрада адноўленага Вялікага княства Літоўскага - органа адміністрацыйнага кіравання ў Літве і на Беларусі, падуладнага Напалеону I.

Дата: 22.7.1812г
Событие: 22—23 ліпеня. Бой расійскіх войск з напалеонаўскімі войскамі каля в.Салтанаўка (Магілеўскі раен).

Дата: 23.7.1812г
Событие: 22—23 ліпеня. Бой расійскіх войск з напалеонаўскімі войскамі каля в.Салтанаўка (Магілеўскі раен).

Дата: 27.7.1812г
Событие: Разгром войск напалеонаўскага генерала Ж.Рэнье каля г.Кобрына.

Дата: 1.8.1812г
Событие: Загад Напалеона I аб стварэнні войска Вялікага Княства Літоўскага.

Дата: 12.8.1812г
Событие: Бітва расійскіх войск з напалеонаўскімі войскамі каля мястэчка Гарадзечна (Пружанскі раен).

Дата: 17.8.1812г
Событие: 17—18 жніўня і 17—23 кастрычніка. Бітва расійскіх войск з напалеонаўскімі воискамі каля Полацка.

Дата: 18.8.1812г
Событие: 17—18 жніўня і 17—23 кастрычніка. Бітва расійскіх войск з напалеонаўскімі воискамі каля Полацка.

Дата: 17.10.1812г
Событие: 17—18 жніўня і 17—23 кастрычніка. Бітва расійскіх войск з напалеонаўскімі воискамі каля Полацка.

Дата: 23.10.1812г
Событие: 17—18 жніўня і 17—23 кастрычніка. Бітва расійскіх войск з напалеонаўскімі воискамі каля Полацка.

Дата: 15.11.1812г
Событие: Разгром напалеонаўскіх войск каля мястэчка Койданава (цяпер г. Дзяржынск).

Дата: 26.11.1812г
Событие: 26—28 лістапада. Разгром напалеонаўскіх войск на рацэ Бярэзіна ў час іх пераправы каля в. Студзенка (Барысаускі раен).

Дата: 28.11.1812г
Событие: 26—28 лістапада. Разгром напалеонаўскіх войск на рацэ Бярэзіна ў час іх пераправы каля в. Студзенка (Барысаускі раен).

Дата: 18.4.1814г
Событие: 1814 г., 18 красавіка — 1873 г., 8 верасня. Жыцце і дзейнасць Яўстафія Тышкевіча — беларускага археолага, гісторыка, этнографа і краязнаўца, аднаго з заснавальнікаў беларускай навуковай археалогіі.

Дата: 8.9.1873г
Событие: 1814 г., 18 красавіка — 1873 г., 8 верасня. Жыцце і дзейнасць Яўстафія Тышкевіча — беларускага археолага, гісторыка, этнографа і краязнаўца, аднаго з заснавальнікаў беларускай навуковай археалогіі.

Дата: 14.12.1818г
Событие: Беларускі археолаг, фалькларыст і этнограф Зарыян Даленга-Хадакоўскі (сапраўднае прозвішча Чарноцкі Адам) упершыню атрымаў ад Віленскага універсітэта адкрыты ліст на права правядзення раскопак на тэрыторыі Беларусі.

Дата: 5.5.1819г
Событие: 1819 г., 5 мая — 1872 г., 4 чэрвеня. Жыцце і дзейнасць польскага і беларускага кампазітара, дырыжора і педагога Станіслава Манюшкі.

Дата: 4.6.1872г
Событие: 1819 г., 5 мая — 1872 г., 4 чэрвеня. Жыцце і дзейнасць польскага і беларускага кампазітара, дырыжора і педагога Станіслава Манюшкі.

Дата: 29.9.1823г
Событие: 1823 г., 29 верасня — 1862 г., 15 верасня. Жыццё і дзейнасць польскага і беларускага паэта Уладзіслава Сыракомлі (Людвіка Кандратовіча).

Дата: 15.9.1862г
Событие: 1823 г., 29 верасня — 1862 г., 15 верасня. Жыццё і дзейнасць польскага і беларускага паэта Уладзіслава Сыракомлі (Людвіка Кандратовіча).

Дата: 14.12.1825г
Событие: 14(26) снежня. Паўстанне дзекабрыстаў у Санкт-Пецярбургу.

Дата: 29.1.1829г
Событие: 1829 г., 29 студзеня — 1850 г., 14 мая. Дзейнасць Беларускай навучальнай акругі, якая кіравала ўсімі сярэднімі навучальнымі ўстановамі ў Віцебскай, Магілёўскай, Мінскай, Гродзенскай, Віленскай губернях і Беластоцкай вобласці.

Дата: 14.5.1850г
Событие: 1829 г., 29 студзеня — 1850 г., 14 мая. Дзейнасць Беларускай навучальнай акругі, якая кіравала ўсімі сярэднімі навучальнымі ўстановамі ў Віцебскай, Магілёўскай, Мінскай, Гродзенскай, Віленскай губернях і Беластоцкай вобласці.

Дата: 12.1.1831г
Событие: Царскі ўказ пра скасаванне дзейнасці Статута Вялікага Княства Літоўскага 1588 г. ў Віцебскай і Магілеўскай губернях.

Дата: 1.10.1831г
Событие: Царскі ўказ пра перавод бяднейшай шляхты, не зацверджанай Дэпартаментам герольдыі, з дваранскага саслоўя ў аднадворцаў або ў гараджан.

Дата: 8.10.1831г
Событие: 1831 г., 8 кастрычніка — 1904 г. Жыцце і дзейнасць беларускага скрыпача і кампазітара Міхаіла Карлавіча Ельскага.

Дата: 30.1.1833г
Событие: 1833 г., 30 студзеня — 1900 г. Жыцце і дзейнасць беларускага жывапісца Апалінарыя Гілярыевіча Гараўскага.

Дата: 21.2.1835г
Событие: 1835 г., 21 лютага — 1896 г., 31 студзеня. Жыцце і дзейнасць беларускага і рускага скульптара Міхаіла Восіпавіча Мікешына.

Дата: 31.1.1896г
Событие: 1835 г., 21 лютага — 1896 г., 31 студзеня. Жыцце і дзейнасць беларускага і рускага скульптара Міхаіла Восіпавіча Мікешына.

Дата: 19.1.1838г
Событие: Пачата выданне Газеты «Гродненские губернские ведомости» (выдавалася да 13 жніўня 1915 г.)

Дата: 2.2.1838г
Событие: 1838 г., 2 лютага — 1864 г., 22 сакавіка Жыцце і дзейнасць Кастуся Каліноўскага - беларускага рэвалюцыянера-дэмакрата, кіраўніка нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864 г.

Дата: 22.3.1864г
Событие: 1838 г., 2 лютага — 1864 г., 22 сакавіка Жыцце і дзейнасць Кастуся Каліноўскага - беларускага рэвалюцыянера-дэмакрата, кіраўніка нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864 г.

Дата: 12.2.1839г
Событие: Полацкі царкоуны сабор, падрыхтаваны царскім урадам і уніяцкім літоўскім епіскапам I.Сямашкам, скасаваў Брэсцкую царкоўную унію 1596 г., у выніку на Беларусі уніацкая царква была ліквідавана і далучана да расійскай праваслаўнай царквы.

Дата: 21.3.1840г
Событие: 1840 г., 21 сакавіка — 1900 г., 28 красавіка. Жыцце і дзейнасць беларускага паэта-дэмакрата Фраіщішка Багушэвіча.

Дата: 28.4.1900г
Событие: 1840 г., 21 сакавіка — 1900 г., 28 красавіка. Жыцце і дзейнасць беларускага паэта-дэмакрата Фраіщішка Багушэвіча.

Дата: 18.6.1840г
Событие: Указ Імператара Мікалая І аб забароне выкарыстання ў афіцйных дакументах тэрмінаў «Беларусь», «Літва», «беларускія» і «літоўскія» губерні і ўвядзенне замест іх назвы «Северо-Западный край».

Дата: 2.8.1840г
Событие: Царскі указ пра скасаванне дзейнасці Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 г. на тэр. Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў.

Дата: 27.8.1840г
Событие: Адкрыцце ў мястэчку Горы-Горкі (Магілёўская губ.) земляробчай школы вышэйшага разраду (з 1848 г. інстытут) — адной з першых вышэйшых сельскагаспадарчых навучальных устаноў на Беларусі.

Дата: 20.12.1840г
Событие: 1840 г., 20 снежня — 1916 г., 31 снежня. Жыццё і творчасць беларускага жывапісца і графіка Казіміра Альхімовіча.

Дата: 31.12.1916г
Событие: 1840 г., 20 снежня — 1916 г., 31 снежня. Жыццё і творчасць беларускага жывапісца і графіка Казіміра Альхімовіча.

Дата: 6.6.1841г
Событие: 1841 г., 6 чэрвеня — 1910 г., 18 мая. Жыццё і дзейнасць на Беларусі польскай пісьменніцы Элізы Ажэшка.

Дата: 18.5.1910г
Событие: 1841 г., 6 чэрвеня — 1910 г., 18 мая. Жыццё і дзейнасць на Беларусі польскай пісьменніцы Элізы Ажэшка.

Дата: 27.4.1844г
Событие: Увядзенне на Беларусі інвентарных правіл - палажэнняў, якія вызначалі памеры надзелаў і павіннасці памешчыцкіх сялян, рэгулявалі ўзаемаадносіны паміж памешчыкамі і іх прыгоннымі.

Дата: 17.5.1845г
Событие: 1845 г., 17 мая — 1910 г., 10 чэрвеня. Жыцце і навуковая дзейнасць беларускага этнографа і фалькларыста Мікалая Якаўлевіча Нікіфароўскага.

Дата: 10.6.1910г
Событие: 1845 г., 17 мая — 1910 г., 10 чэрвеня. Жыцце і навуковая дзейнасць беларускага этнографа і фалькларыста Мікалая Якаўлевіча Нікіфароўскага.

Дата: 9.1.1848г
Событие: 1848 г., 9 студзеня — 1905 г., 12 лютага. Жыцце і навуковая дзейнасць беларускага прыродазнауца, медыка Якава Антонавіча Наркевіча-Едкі.

Дата: 12.2.1905г
Событие: 1848 г., 9 студзеня — 1905 г., 12 лютага. Жыцце і навуковая дзейнасць беларускага прыродазнауца, медыка Якава Антонавіча Наркевіча-Едкі.

Дата: 15.12.1850г
Событие: 1850 г., 15 снежня — 1930 г., 30 красавіка. Жыцце і дэейнасць Мікалая Канстанцінавіча Судзілоўскага - беларускага і міжнароднага Грамадскага і палітычнага дзеяча, вучонага-прыродазнаўца.

Дата: 30.4.1930г
Событие: 1850 г., 15 снежня — 1930 г., 30 красавіка. Жыцце і дэейнасць Мікалая Канстанцінавіча Судзілоўскага - беларускага і міжнароднага Грамадскага і палітычнага дзеяча, вучонага-прыродазнаўца.

Дата: 27.3.1851г
Событие: 1851 г., 27 сакавіка — 1924 г., 2 кастрычніка Жыцце і дзейнасць беларускага гісторыка, археографа і краязнаўца Аляксея Парфенавіча Сапунова.

Дата: 2.10.1924г
Событие: 1851 г., 27 сакавіка — 1924 г., 2 кастрычніка Жыцце і дзейнасць беларускага гісторыка, археографа і краязнаўца Аляксея Парфенавіча Сапунова.

Дата: 6.7.1851г
Событие: 1851 г. 6 ліпеня — 1897 г. Жыцце і дзейнасць беларугкага паэта-дэмакрата Яна Лучыны (Івана Люцыянавіча Неслухоўскага).

Дата: 2.2.1852г
Событие: Пастаноўка ў Мінску трупай В.I. Дуніна-Марцінкевіча першай беларускай оперы «Сялянка» («Ідылія», музыка С.Манюшкі і К.Кжыжаноўскага, лібрэта В.I.Дуніна-Марцінкевіча).

Дата: 11.5.1855г
Событие: Заснаванне Я.П.Тышкевічам у Вільні музея старажытнасцей; большасць яго экспанатаў была з Беларусі.

Дата: 11.9.1855г
Событие: 1855 г., 11 верасня — 1922 г., 20 студзеня. Жыцце і навуковая дзейнасць Еўдакіма Раманавіча Раманава - беларускага этнографа фалькларыста і археолага.

Дата: 20.1.1922г
Событие: 1855 г., 11 верасня — 1922 г., 20 студзеня. Жыцце і навуковая дзейнасць Еўдакіма Раманавіча Раманава - беларускага этнографа фалькларыста і археолага.

Дата: 2.12.1857г
Событие: Рэскрыпт Аляксандра II на імя Віленскага генерал-губернатара У.I.Назімава пра стварэнне губернскіх камітэтаў па сялянскім пытанні. Пачатак падрыхтоукі сялянскай рэформы і адмены прыгоннага права.

Дата: 4.9.1859г
Событие: 1859 г., 4 верасня — 1934 г., 6 чэрвеня. Жыцце і дзейнасць Браніслава Ігнатавіча Эпімах-Шыпілы — дзеяча беларускай культуры, выдаўца і мовазнаўца.

Дата: 6.6.1934г
Событие: 1859 г., 4 верасня — 1934 г., 6 чэрвеня. Жыцце і дзейнасць Браніслава Ігнатавіча Эпімах-Шыпілы — дзеяча беларускай культуры, выдаўца і мовазнаўца.

Дата: 1.1.1861г
Событие: 1861 г., 1 студзеня — 1931 г., 29 красавіка. Жыцце і дзейнасць Яўхіма Федаравіча Карскага - філолага-славіста, заснавальніка беларускай навуковай філалогіі.

Дата: 29.4.1931г
Событие: 1861 г., 1 студзеня — 1931 г., 29 красавіка. Жыцце і дзейнасць Яўхіма Федаравіча Карскага - філолага-славіста, заснавальніка беларускай навуковай філалогіі.

Дата: 3.3.1861г
Событие: Маніфест пра адмену прыгоннага права у Расіі.

Дата: 28.8.1861г
Событие: 1861 г. 28 жніўня — 1917 г. 22 жніўня. Жыцце і дзейнасць Ігната Буйніцкага — беларускага акцера, рэжысера, тэатральнага дзеяча. Стваральнік першага беларускага прафесійнага тэатра, які ў 1910 годзе атрымаў назву Першая беларуская трупа Ігната Буйніцкага. Ініцыятар стварэння Першага таварыства беларускай драмы і камедыі. Памёр у 1917 годзе.

Дата: 22.8.1917г
Событие: 1861 г. 28 жніўня — 1917 г. 22 жніўня. Жыцце і дзейнасць Ігната Буйніцкага — беларускага акцера, рэжысера, тэатральнага дзеяча.

Дата: 1.2.1863г
Событие: Стварэнне Часовага правінцыяльнага ўрада Літвы і Беларусі - цэнтра кіраўніцтва паўстаннем 1863—1864.

Дата: 1.2.1863г
Событие: Зварот Літоўскага правінцыяльнага камітэта да насельніцтва Літвы і Беларусі з маніфестам аб паўстанні.

Дата: 13.2.1863г
Событие: Захоп паўстанцамі Горада Пружаны.

Дата: 15.2.1863г
Событие: Уступленне моладзі Гродна ў паўстанцкія атрады.

Дата: 11.3.1863г
Событие: Рэарганізацыя Часовага правінцыяльнага ўрада Літвы і Беларусі ў Аддзел кірауніцтва правінцыямі Літвы; прызначэнне К.Каліноўскага гродзенскім ваяводскім камісарам.

Дата: 13.8.1863г
Событие: Царскі ўказ пра увядзенне абавязковага выкупу сялянсюх надзелаў у Віленскай, Гродзенскай, Ковенскай, Мінскай губернях і ў інфлянцкіх паветах Віцебскай губерні з 14.11.1863 г. пашыраны на ўсю Віцебскую і Магілеўскую губ.

Дата: 1.5.1863г
Событие: 1—2 мая. Масавае ўступленне моладзі Мінска ў паўстанцкія атрады.

Дата: 2.5.1863г
Событие: 1—2 мая. Масавае ўступленне моладзі Мінска ў паўстанцкія атрады.

Дата: 3.5.1863г
Событие: 3—4 мая. Уступленне моладзі Віцебска ў паўстанцкія атрады.

Дата: 4.5.1863г
Событие: Уступленне моладзі Віцебска ў паўстанцкія атрады.

Дата: 6.5.1863г
Событие: Захоп паўстанцамі горада Горкі Магілеўскай губерні.

Дата: 19.8.2003г
Событие: test

Дата: 6.5.1863г
Событие: Захоп паўстанцамі горада Горкі Магілеўскай губерні.

Дата: 8.5.1863г
Событие: Бой паміж паўстанцкімі атрадамі Аршанскага павета і карнікамі каля в.Пагосцішча Сенненскага павета; кіраунік атрада Ігнат Будзіловіч захоплены і расстраляны карнікамі ў Оршы.

Дата: 3.6.1863г
Событие: Бітва паміж паўстанцамі і царскімі войскамі каля мястэчка Мілавіды Слонімскага павета.

Дата: 15.6.1863г
Событие: Бой паміж атрадам паўстанцаў Ашмянскага павета (ваенны начальнік Зыгмунт Мінейка) і карнікамі.

Дата: 26.6.1863г
Событие: Пераўтварэнне Аддзела кіраўніцтва правінцыямі Літвы ў выканаучы аддзел Літвы.

Дата: 9.7.1863г
Событие: Пакаранне смерцю З.Серакоўскага — аднаго з кіраўнікоў паўстання.

Дата: 10.2.1864г
Событие: Арышт К.Каліноўскага.

Дата: 17.8.1864г
Событие: Уведзена палажэнне пра льготы і перавагі асобам рускага паходжання пры куплі зямлі ў эаходніх губернях.

Дата: 22.8.1864г
Событие: Пакаранне смерцю К. Каліноўскага ў Вільні на Лукішскай плошчы.

Дата: 7.7.1864г
Событие: Заснаванне ў Маладзечне настаўніцкай семінарыі (існавала да 1920 г.).

Дата: 26.7.1864г
Событие: Школьная рэформа у Расіі — зацвярджэнне палажэння аб пачатковых народных вучылішчах і новага статута гімназій.

Дата: 10.12.1865г
Событие: Забарона асобам «польскага паходжання і каталіцкага веравызнання купляць зямлю на Беларусі.

Дата: 28.5.1867г
Событие: Зацвярджэнне палажэння пра зямельнае ўпарадкаванне дзяржауных сялян заходніх губерняў.

Дата: 14.6.1867г
Событие: 1867 г., 14 чэрвеня — 1934 г., 30 верасня. Жыццё і дзейнасць Мітрафана Віктаравіча Доўнар-Запольекага — беларускага гісторыка, фалькларыста і этнографа.

Дата: 30.9.1934г
Событие: 1867 г., 14 чэрвеня — 1934 г., 30 верасня. Жыццё і дзейнасць Мітрафана Віктаравіча Доўнар-Запольекага — беларускага гісторыка, фалькларыста і этнографа.

Дата: 15.11.1867г
Событие: Заснаванне Магілёўскага музея пры губернскім статыстычным камітэце — аднаго з першых афіцыйных музеяў на Беларусі (дзейнічаў да 1919 г.).

Дата: 26.5.1918г
Событие: 1868 г., 10 лютага — 1918 г., 26 мая. Жыццё і дзейнасць беларускага пісьменніка і мастака Каруся Каганца (Казіміра Кастравіцкага).

Дата: 25.6.1868г
Событие: 1868 г., 25 чэрвеня — 1922 г., 24 лютага. Жыццё і дзейнасць беларускага пісьменніка Ядвігіна Ш. (Антона Лявіцкага).

Дата: 24.2.1922г
Событие: 1868 г., 25 чэрвеня — 1922 г., 24 лютага. Жыццё і дзейнасць беларускага пісьменніка Ядвігіна Ш. (Антона Лявіцкага).

Дата: 25.1.1869г
Событие: 1869 г., 25 студзеня — 1894 г., 4 лютага. Жыцце і дзейнасць беларускаіа паэта-дэмакрага Адама Гурыновіча.

Дата: 4.2.1894г
Событие: 1869 г., 25 студзеня — 1894 г., 4 лютага. Жыцце і дзейнасць беларускаіа паэта-дэмакрага Адама Гурыновіча.

Дата: 10.12.1870г
Событие: 1870 г., 10 снежня — 1936 г., 30 кастрычніка. Жыцце і дзейнасць мастака Фердынанда Рушчыца.

Дата: 30.10.1936г
Событие: 1870 г., 10 снежня — 1936 г., 30 кастрычніка. Жыцце і дзейнасць мастака Фердынанда Рушчыца.

Дата: 28.11.1871г
Событие: Ўвод у эксплуатацыю чыгуначнай магістралі Смаленск—Мінск—Брэст; афіцыйная Дата адкрыцця Беларускай чыгункі.

Дата: 12.2.1872г
Событие: 1872 г., 12 лютага — 1957 г., 18 чэрвеня. Жыщцё і дэейнасць народнага мастака Беларусі Вітольда Каятанавіча Бялыніцкага-Бірулі.

Дата: 18.6.1957г
Событие: 1872 г., 12 лютага — 1957 г., 18 чэрвеня. Жыщцё і дэейнасць народнага мастака Беларусі Вітольда Каятанавіча Бялыніцкага-Бірулі.

Дата: 23.5.1873г
Событие: Увядзенне ў заходніх губернях палажэння пра спыненне судовых спраў па канфіскацыі маёнткаў удзельнкаў паўстання 1863—64 г.

Дата: 11.5.1875г
Событие: Гарадская рэформа ў заходніх губернях Расіі, у тым ліку на Беларусі.

Дата: 7.4.1876г
Событие: Забастоўка рабочых Мінскіх чыгуначных майстэрняў - адно з першых выступленняў рабочых на Беларусі.

Дата: 15.7.1876г
Событие: 1876 г., 15 ліпеня — 1916 г., 17 лютага. Жыцце і творчасць Цеткі (Алаізы Пашкевіч) — беларускай паэтэ рэвалюцыянэркі, адной са стваральніц Беларускай сацыялістычнай грамады.

Дата: 17.2.1916г
Событие: 1876 г., 15 ліпеня — 1916 г., 17 лютага. Жыцце і творчасць Цеткі (Алаізы Пашкевіч) — беларускай паэтэ рэвалюцыянэркі, адной са стваральніц Беларускай сацыялістычнай грамады.

Дата: 24.9.1880г
Событие: Заснаванне ў Мінску музычна-літаратурнага таварыства.

Дата: 13.3.1881г
Событие: Беларускі рэвалюцыянер-нарадаволец І.Я.Грынявіцкі кінутай ім бомбай забіў расійскага імператара Аляксандра II і смяротна параніў сябе.

Дата: 19.4.1881г
Событие: 1881 г. 19 красавіка — 1931 г., 4 лютага. Жыцце і дзейнасць Усевалада Макаравіча Ігнатоўскага — беларускага гісторыка, грамадскага і дзяржаўнага дзеяча.

Дата: 4.2.1931г
Событие: 4 лютага 1931 году скончыў жыцьцё самагубствам Усевалад Ігнатоўскі, беларускі гісторык; акадэмік, якога літаральна зацкавалі ў бальшавіцкім друку, называючы лідэрам нацдэмаўскай контррэвалюцыі і кулацкім агентам, і зацягалі на допыты ў ГПУ.

Дата: 28.5.1881г
Событие: 1881 г., 28 мая — 1919 г., 20 жніўня. Жыцце і дзеинасць Івана Іванавіча Луцкевіча — беларускага археолага этнографа і грамадскага дзеяча.

Дата: 20.8.1919г
Событие: 1881 г., 28 мая — 1919 г., 20 жніўня. Жыцце і дзеинасць Івана Іванавіча Луцкевіча — беларускага археолага этнографа і грамадскага дзеяча.

Дата: 9.1.1882г
Событие: Прыняцце закону пра абавязковы выкуп зямлі сялянамі 1 спыненне з 1883 г. часоваабавязаных адносін сялян з памешчыкамі.

Дата: 15.5.1882г
Событие: 1882 г., 15 мая — 1942 г. Жыццё і дзейнасць Уладзіслава Іосіфавіча Галубка — беларускага драматурга, рэжысёра, народнага артыста Беларусі.

Дата: 30.4.1882г
Событие: Заснаванне ў Віцебску Сялянскага пазямельнага банка — аднаго з першых пазямельных банкаў на Беларусі.

Дата: 7.7.1882г
Событие: 1882 г., 7 ліпеня — 1942 г., 28 чэрвеня. Жыццё і творчасць Янкі Купалы (І.Д.Луцэвіча) - народнага паэта Беларусі, класіка беларускай літаратуры.

Дата: 28.6.1942г
Событие: 1882 г., 7 ліпеня — 1942 г., 28 чэрвеня. Жыццё і творчасць Янкі Купалы (І.Д.Луцэвіча) - народнага паэта Беларусі, класіка беларускай літаратуры.

Дата: 3.11.1882г
Событие: 1882 г., 3 лістапада — 1956 г., 13 жніўня. Жыццё і творчасць Якуба Коласа (К.М.Міцкевіча) -— народнага паэта Беларусі, класіка беларускай літаратуры.

Дата: 13.8.1956г
Событие: 1882 г., 3 лістапада — 1956 г., 13 жніўня. Жыццё і творчасць Якуба Коласа (К.М.Міцкевіча) -— народнага паэта Беларусі, класіка беларускай літаратуры.

Дата: 9.3.1883г
Событие: 1883 г., 9 сакавіка — 1944 г., 3 сакавіка. Жыццё і дзейнасць Францішка Аляхновіча — беларускага пісьменніка і тэатральнага дзеяча.

Дата: 3.8.1944г
Событие: 1883 г., 9 сакавіка — 1944 г., 3 сакавіка. Жыццё і дзейнасць Францішка Аляхновіча — беларускага пісьменніка і тэатральнага дзеяча.

Дата: 10.5.1883г
Событие: 1883 г., 10 мая — 1971 г., 3 жніўня. Жыццё і дзейнасць беларускага пісьменніка Янкі Маўра (І.М.Фёдарава).

Дата: 3.8.1971г
Событие: 1883 г., 10 мая — 1971 г., 3 жніўня. Жыццё і дзейнасць беларускага пісьменніка Янкі Маўра (І.М.Фёдарава).

Дата: 8.11.1883г
Событие: 1883 г., 8 лістапада — 1938 г., 23 студзеня. Жыццё і дзейнасць Вацлава Юсцінавіча Ластоускага — Ідэолага беларускага нацыянальнага руху, гісторыка і пісьменніка.

Дата: 23.1.1938г
Событие: 1883 г., 8 лістапада — 1938 г., 23 студзеня. Жыццё і дзейнасць Вацлава Юсцінавіча Ластоускага — Ідэолага беларускага нацыянальнага руху, гісторыка і пісьменніка.

Дата: 20.5.1884г
Событие: 1884 г., 20 мая — 1943 г., 26 лютага. Жыцце і творчасць беларускага балетмайстра Канстанщна Андрэевіча Алексютовіча.

Дата: 26.2.1943г
Событие: 1884 г., 20 мая — 1943 г., 26 лютага. Жыцце і творчасць беларускага балетмайстра Канстанщна Андрэевіча Алексютовіча.

Дата: 28.10.1884г
Событие: 1884 г., 28 кастрычніка — 1942 г., 27 студзеня. Жыццё і дзейнасць Фларыяна Ждановіча — беларускага акцёра, рэжысера і тэатральнага дзеяча.

Дата: 27.1.1942г
Событие: 1884 г., 28 кастрычніка — 1942 г., 27 студзеня. Жыццё і дзейнасць Фларыяна Ждановіча — беларускага акцёра, рэжысера і тэатральнага дзеяча.

Дата: 30.1.1884г
Событие: 1884 г., 30 студзеня — 1946 (?) г. Жыццё і дзейнасць Антона Іванавіча Луцкевіча —- беларускага літаратара, аднаго з кіраўнікоў нацыянальна-вызваленчага руху.

Дата: 24.1.1885г
Событие: 1885 г., 24 студзеня — 1967 г., 21 лютага. Жыццё і дзейнасць Юрыя Віктаравіча Тарыча — беларускага кінарэжысёра, сцэнарыста, заснавальніка беларускай мастацкай кінематаграфіі.

Дата: 21.2.1967г
Событие: 1885 г., 24 студзеня — 1967 г., 21 лютага. Жыццё і дзейнасць Юрыя Віктаравіча Тарыча — беларускага кінарэжысёра, сцэнарыста, заснавальніка беларускай мастацкай кінематаграфіі.

Дата: 23.3.1886г
Событие: 1886 г., 23 сакавіка — 1941 г., 3 лістапада. Жыццё і дзейнасць беларускага пісьменніка Змітрака Бядулі (С.Я.Плаўніка).

Дата: 3.11.1941г
Событие: 1886 г., 23 сакавіка — 1941 г., 3 лістапада. Жыццё і дзейнасць беларускага пісьменніка Змітрака Бядулі (С.Я.Плаўніка).

Дата: 21.6.1886г
Событие: Увядзенне ў заходніх губернях палажэння аб пазямельным упарадкаванні сельскіх «вечных чыншавікоў».

Дата: 4.11.1887г
Событие: 1887 г., 4 лістапада — 1937г., 11 красавіка. Жыццё і дзейнасць Цішкі Гартнага (З.Х.Жылуновіча) — беларускага пісьменніка, грамадскага і дзяржаўнага дзеяча.

Дата: 11.4.1937г
Событие: 1887 г., 4 лістапада — 1937г., 11 красавіка. Жыццё і дзейнасць Цішкі Гартнага (З.Х.Жылуновіча) — беларускага пісьменніка, грамадскага і дзяржаўнага дзеяча.

Дата: 13.10.1954г
Событие: 1888 г., 13 кастрычніка — 1954 г. Жыццё і дзейнасць Язэпа Драздовіча — беларускага графіка, жывапісца і скульптара.

Дата: 17.6.1890г
Событие: Адкрыццё ў Мінску гарадскога тэатра (архітэктары К.Казлоўскі і К.Увядзенскі; у 1952 г. будынак рэканструяваны А.Х.Духанам); з 1920 г. у гэтым памяшканні працуе Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Я.Купалы.

Дата: 21.12.1890г
Событие: 1890 г., 21 снежня — 1972 г., 4 снежня. Жыццё і дзейнасць беларускага кампазітара Мікалая Ільіча Аладава.

Дата: 4.12.1972г
Событие: 1890 г., 21 снежня — 1972 г., 4 снежня. Жыццё і дзейнасць беларускага кампазітара Мікалая Ільіча Аладава.

Дата: 9.12.1891г
Событие: 1891 г., 9 снежня — 1917 г., 25 мая. Жыццё і творчасць Максіма Багдановіча - беларускага паэта.

Дата: 25.5.1917г
Событие: 1891 г., 9 снежня — 1917 г., 25 мая. Жыццё і творчасць Максіма Багдановіча - беларускага паэта.

Дата: 20.1.1892г
Событие: 1892 г., 20 студзеня — 1938 г. 29 лістапада. Жыцце і дзейнасць Браніслава Адамавіча Тарашкевіча — беларускага філолага, грамадскага і палітычнага дчеяча.

Дата: 29.11.1938г
Событие: 1892 г., 20 студзеня — 1938 г. 29 лістапада. Жыцце і дзейнасць Браніслава Адамавіча Тарашкевіча — беларускага філолага, грамадскага і палітычнага дчеяча.

Дата: 20.1.1892г
Событие: 1892 г., 20 студзеня — 1978 г, 23 сакавіка. Жыцце і дзейнасць Рыгора Раманавіча Щырмы - беларускага фалькларыста, харавога дырыжора, народнага артыста Беларусі.

Дата: 23.3.1978г
Событие: 1892 г., 20 студзеня — 1978 г, 23 сакавіка. Жыцце і дзейнасць Рыгора Раманавіча Щырмы - беларускага фалькларыста, харавога дырыжора, народнага артыста Беларусі.

Дата: 8.3.1892г
Событие: 1892 г., 8 сакавіка — 1937 г., 16 чэрвеня. Жыцце і дзейнасць Аляксандра Рыгоравіча Чарвякова — беларускага дзяржаўнага дзеяча

Дата: 16.6.1937г
Событие: 1892 г., 8 сакавіка — 1937 г., 16 чэрвеня. Жыцце і дзейнасць Аляксандра Рыгоравіча Чарвякова — беларускага дзяржаўнага дзеяча

Дата: 18.2.1893г
Событие: 1893 г., 18 лютага — 1938 г., 10 лютага. Жыцце і дзейнасць беларускага пісьменніка Максіма Іванавіча Гарэцкага.

Дата: 11.2.0г
Событие: 11 лютага ў Беларусі традыцыйна ўшаноўваецца Ігнат. Як піша этнограф Уладзімер Васілевіч: “Пакутнік Ігнат прыходзіў на пару, калі зіма была яшчэ ў поўнай сваёй красе. Аднак, знаходзячыся паводле старога календара на мяжы студзеня і лютага, гэты дзень як быццам падаваў руку пераломнаму сьвяту зімы – Грамніцам: “На сьвятога Ігната зіма багата, а Ігнат – Грамніцам рад”.

Дата: 26.12.1893г
Событие: 1893 г., 26 снежня — 1970 г., 23 лістапада. Жыцце і дзейнасць Яўгена Карлавіча Цікоцкага —- беларускага кампазітара, народнага артыста Беларусі.

Дата: 23.11.1970г
Событие: 1893 г., 26 снежня — 1970 г., 23 лістапада. Жыцце і дзейнасць Яўгена Карлавіча Цікоцкага —- беларускага кампазітара, народнага артыста Беларусі.

Дата: 15.3.1917г
Событие: 1894—1917 г, 15 сакавіка. Цараванне ў Расійскай Імперыі Мікалая II.

Дата: 24.1.1895г
Событие: Увод у дзеянне злектрастанцыі ў Мінску.

Дата: 1.5.1895г
Событие: Першае святкаванне рабочымі Мінска 1 Мая.

Дата: 1.11.1895г
Событие: 1895 г., 1 лістапада — 1937 г., 23 кастрычніка. Жыцце і дзейнасць Уладзіміра Мікалаевіча Крыловіча — беларускага акцера, аднаго з заснавальнікаў бсларускага савецкага тэатра.

Дата: 23.4.1937г
Событие: 1895 г., 1 лістапада — 1937 г., 23 кастрычніка. Жыцце і дзейнасць Уладзіміра Мікалаевіча Крыловіча — беларускага акцера, аднаго з заснавальнікаў бсларускага савецкага тэатра.

Дата: 5.3.1896г
Событие: 1896 г., 5 сакавіка — 1991 г., 7 студзеня. Жыцце і дзейнасць Кандрата Крапівы (К.К.Атраховіча) — народнага пісьменніка Беларусі, драматурга і байкапісца.

Дата: 7.1.1991г
Событие: 1896 г., 5 сакавіка — 1991 г., 7 студзеня. Жыцце і дзейнасць Кандрата Крапівы (К.К.Атраховіча) — народнага пісьменніка Беларусі, драматурга і байкапісца.

Дата: 27.5.1897г
Событие: Адкрыцце ў Магілеве царкоўна-археалагічнага музея (заснаваны Е.Р.Раманавым і дзейнічаў да 1918 г.).

Дата: 15.1.1898г
Событие: Заснаванне газеты «Витебский листок»; выдавалася віцебскім таварыствам сельскіх гаспадароў да 2 красавіка 1899 г.

Дата: 13.3.1898г
Событие: 13—15 сакавіка. 1-ы э'езд РСДРП (адбыўся ў г. Мінску) — утварэнне Расійскай садыял-дэмакратычнай партыі.

Дата: 15.3.1898г
Событие: 13—15 сакавіка. 1-ы э'езд РСДРП (адбыўся ў г. Мінску) — утварэнне Расійскай садыял-дэмакратычнай партыі.

Дата: 30.11.1899г
Событие: 1899 г., 30 лістапада — 1975 г., 21 верасня. Жыццё і дзейнасць Міхася Лынькова — народнага пісьменніка Беларусі.

Дата: 21.9.1975г
Событие: 1899 г., 30 лістапада — 1975 г., 21 верасня. Жыццё і дзейнасць Міхася Лынькова — народнага пісьменніка Беларусі.

Дата: 1.5.1900г
Событие: Дэманстрацыі рабочых у Віцебску і Мінску.

Дата: 27.5.1900г
Событие: 27 мая 1900 г. — 1 сакавіка 1933 г. Жыццё і дзейнасць беларускага паэта Уладзіміра Жылкі.

Дата: 1.3.1933г
Событие: 27 мая 1900 г. — 1 сакавіка 1933 г. Жыццё і дзейнасць беларускага паэта Уладзіміра Жылкі.

Дата: 24.6.1900г
Событие: 24 чэрвеня 1900 г. — 22 лістапада 1944 г. Жыццё і творчасць беларускага пісьменніка Кузьмы Чорнага (М.К.Раманоўскага).

Дата: 22.11.1944г
Событие: 24 чэрвеня 1900 г. — 22 лістапада 1944 г. Жыццё і творчасць беларускага пісьменніка Кузьмы Чорнага (М.К.Раманоўскага).

Дата: 15.6.1900г
Событие: 15 ліпеня 1900 г. — 20 сакавіка 1976 г. Жыццё і дзейнасць беларускага паэта Уладзіміра Дубоукі.

Дата: 20.3.1976г
Событие: 15 ліпеня 1900 г. — 20 сакавіка 1976 г. Жыццё і дзейнасць беларускага паэта Уладзіміра Дубоукі.

Дата: 20.11.1901г
Событие: 20 лістапада 1901 г. — 29 кастрычніка 1937 г. Жыццё і дзейнасць беларускага пісьменніка Міхася Зарэцкага.

Дата: 29.10.1937г
Событие: 20 лістапада 1901 г. — 29 кастрычніка 1937 г. Жыццё і дзейнасць беларускага пісьменніка Міхася Зарэцкага.

Дата: 16.12.1903г
Событие: 16 снежня 1903 г. — 9 сакавіка 1971 г. Жыцце і дзейнасцъ народнага мастака Беларусі Івана Восіпавіча Ахрэмчыка.

Дата: 9.3.1971г
Событие: 16 снежня 1903 г. — 9 сакавіка 1971 г. Жыцце і дзейнасцъ народнага мастака Беларусі Івана Восіпавіча Ахрэмчыка.

Дата: 15.2.1904г
Событие: 15 лютага 1904 г. — 23 мая 1980 г. Жыцце і дзіейнасць Ларысы Пампееўны Александроўскай — беларускай спявачкі і рэжысера.

Дата: 23.5.1980г
Событие: 15 лютага 1904 г. — 23 мая 1980 г. Жыцце і дзіейнасць Ларысы Пампееўны Александроўскай — беларускай спявачкі і рэжысера.

Дата: 9.12.1904г
Событие: Заснаванне ў Гродне археалагiчнага камiтэта (дзейнiчаў да 1915 г.).

Дата: 22.1.1905г
Событие: «Крывавая нядзеля» ў Пецярбургу - пачатак першай рэвалюцыi ў Расii.

Дата: 1.3.1905г
Событие: Палiтычная дэманстрацыя ў Мiнску.

Дата: 1.5.1905г
Событие: Першамайскiя забастоўкi, дэманстрацыi i манiфестацыi ў многiх гарадах i мястэчках Беларусi.

Дата: 28.5.1905г
Событие: Першае выступленне ў друку Я.Купалы (верш «Мужык» у газеце «Северо-Западный край»).

Дата: 25.6.1905г
Событие: 25 чэрвеня 1905 г. — 24 сакавiка 1980 г. Жыццё i дзейнасць беларускага паэта Петруся Броўкi.

Дата: 24.3.1980г
Событие: 25 чэрвеня 1905 г. — 24 сакавiка 1980 г. Жыццё i дзейнасць беларускага паэта Петруся Броўкi.

Дата: 30.6.1905г
Событие: Расстрэл царскiмi войскамi сялян у в. Кiшчыцы (Шклоўскi р-н; забiта 8, цяжка паранена 15 чалавек).

Дата: 6.7.1905г
Событие: 6 лiпеня 1905 г. — 18 снежня 1969 г. Жыццё i дзейнасць беларускага паэта Пятра Глебкi.

Дата: 18.12.1969г
Событие: 6 лiпеня 1905 г. — 18 снежня 1969 г. Жыццё i дзейнасць беларускага паэта Пятра Глебкi.

Дата: 25.10.1905г
Событие: Палiтычная стачка ў Мiнску набыла ўсеагульны характар.

Дата: 30.10.1905г
Событие: 30 кастрычнiка — 7 лiстапада. У час Кастрычнiцкай Усерасiйскай стачкi Мазырскi рэвалюцыйны камiтэт узяў уладу ў свае рукi, утварылася так званая Мазырская рэспублiка.

Дата: 7.11.1905г
Событие: 30 кастрычнiка — 7 лiстапада. У час Кастрычнiцкай Усерасiйскай стачкi Мазырскi рэвалюцыйны камiтэт узяў уладу ў свае рукi, утварылася так званая Мазырская рэспублiка.

Дата: 30.10.1905г
Событие: 30 кастрычнiка 1905 г. - 13 кастрычнiка 1986 г. Жыццё i дзейнасць беларускага скульптара, народнага мастака Беларусi Андрэя Ануфрыевiча Бембеля.

Дата: 13.10.1986г
Событие: 30 кастрычнiка 1905 г. - 13 кастрычнiка 1986 г. Жыццё i дзейнасць беларускага скульптара, народнага мастака Беларусi Андрэя Ануфрыевiча Бембеля.

Дата: 31.10.1905г
Событие: Курлоўскi расстрэл — расстрэл мiтынгу на Прывакзальнай плошчы ў Мiнску (каля 100 чалавек забiта i некалькi соцень паранена); разгон царскiмi войскамi дэманстрацый i мiтынгаў у Вiцебску, Полацку, Смаргонi.

Дата: 12.11.1905г
Событие: 12 лiстапада 1905 г. - 30 чэрвеня 1969 г. Жьщцё i дзейнасць беларускага пiсьменнiка Мiхайлы Грамыкi.

Дата: 30.6.1969г
Событие: 12 лiстапада 1905 г. - 30 чэрвеня 1969 г. Жьщцё i дзейнасць беларускага пiсьменнiка Мiхайлы Грамыкi.

Дата: 5.12.1905г
Событие: 5—8 снежня. Узброенае паўстанне салдат у Бабруйскiм дысцыплiнарным батальёне.

Дата: 8.12.1905г
Событие: 5—8 снежня. Узброенае паўстанне салдат у Бабруйскiм дысцыплiнарным батальёне.

Дата: 21.12.1905г
Событие: 21—29 снежня. Рэвалюцыйнае выступленне рабочых i салдат на ст. Баранавiчы.

Дата: 29.12.1905г
Событие: 21—29 снежня. Рэвалюцыйнае выступленне рабочых i салдат на ст. Баранавiчы.

Дата: 21.12.1905г
Событие: 21 снежня 1905 г. — 1 студзеня 1906 г. Усеагульная забастоўка рабочых у г. Гомелi.

Дата: 1.1.1906г
Событие: 21 снежня 1905 г. — 1 студзеня 1906 г. Усеагульная забастоўка рабочых у г. Гомелi.

Дата: 30.12.1905г
Событие: Расстрэл царскiмi войскамi сялян у вёсках Опаль i Лядавiчы (Iванаўскi раен; забiта 5, цяжка паранена 6 чалавек).

Дата: 11.1.1906г
Событие: Выйшаў 1-ы нумар грамадска-палiтычнай газеты «Витебский голос» (выдавалася ў Вiцебску да 18 чэрвеня 1907 г.).

Дата: 16.1.1906г
Событие: Пачатак выдання ў Мiнску газеты «Минское слово» (выдавалася да 28 чэрвеня 1912 г.).

Дата: 19.1.1906г
Событие: 19 студзеня — 4 верасня. Выданне ў Магiлёве газеты "Могилёвский голос".

Дата: 4.9.1906г
Событие: 19 студзеня — 4 верасня. Выданне ў Магiлёве газеты "Могилёвский голос".

Дата: 27.1.1906г
Событие: Замах на мiнскага губернатара П.Р.Курлова —- аднаго э вiноўнiкаў расстрэлу манiфестантаў у Мiнску 1905 г.; замах ажыццявiў рэвалюціянер I.П.Пулiхаў.

Дата: 17.3.1906г
Событие: Выданне закону пра легалiзацыю прафсаюзаў.

Дата: 13.4.1906г
Событие: Пачатак выдання ў Мiнску газеты "Голос провинции" (выдавался да 21 красавiка 1907 г.).

Дата: 1.5.1906г
Событие: Першамайскiя забастоўкi i дэманстрацыi ў 40 населеных пунктах Беларусi.

Дата: 18.5.1906г
Событие: Заснаванне ў Пецярбургу беларускай выдавецкай сўполкi «Загляне сонца i ў наша аконца»; дзейнiчала да 1914 г.

Дата: 28.5.1906г
Событие: 28 мая — пачатак чэрвеня. 3-i з'езд Паўночна-Заходняга саюза РСДРП; утварэнне абласнога саюза РСДРП Лiтвы i Беларусi.

Дата: 11.6.1906г
Событие: 11—12 чэрвеня. 3-я канферэнцыя Вiленскай акруговай арганiзацыi РСДРП.

Дата: 12.6.1906г
Событие: 11—12 чэрвеня. 3-я канферэнцыя Вiленскай акруговай арганiзацыi РСДРП.

Дата: 9.7.1906г
Событие: 9—10 лiпеня. Нелегальны з'езд настаўнiкаў Мiнскай губернi (в.Мiкалаеўшчына Стаўбцоўскага раёна), у якiм удзельнiчаў Я. Колас.

Дата: 10.7.1906г
Событие: 9—10 лiпеня. Нелегальны з'езд настаўнiкаў Мiнскай губернi (в.Мiкалаеўшчына Стаўбцоўскага раёна), у якiм удзельнiчаў Я. Колас.

Дата: 14.9.1906г
Событие: 14 верасня — 14 снежня. Выданне ў Вiльнi газеты «Наша доля» (забаронена ў студзенi 1907 г.) — першай легальнай беларускай газеты.

Дата: 14.12.1906г
Событие: 14 верасня — 14 снежня. Выданне ў Вiльнi газеты «Наша доля» (забаронена ў студзенi 1907 г.) — першай легальнай беларускай газеты.

Дата: 14.9.1906г
Событие: Першае выступленне ў друку Я.Коласа (верш "Наш край" у газеце «Наша доля»).

Дата: 22.11.1906г
Событие: Указ аб выхадзе сялян з абшчыны; пачатак правядзення Сталыпiнскай аграрнай рэформы.

Дата: 23.11.1906г
Событие: Выйшаў 1-ы нумар газеты «Наша нiва» (выдавалася ў Вiльнi да 20 жнiўня 1915 г.).

Дата: 14.12.1906г
Событие: Заснаванне ў Мiнску беларускай кнiжна-выдавецкай суполкi «Мiнчук».

Дата: 22.8.1873г
Событие: Нарадзiуся Багданаў (сапр. Маліноўскі) Аляксандр Аляксандравіч, рэвалюцыйны дзеяч, філосаф, эканаміст, пісьменнік, публіцыст, урач. Аўтар прац па палітэканоміі, філасофіі, навукова-фантастычных раманаў. Займаўся навукова-даследчай работай у галіне геранталогіі і гематалогіі. У 1926 годзе арганізаваў і ўзначаліў першы ў свеце Інстытут пералівання крыві. Памёр у 1928 годзе пасля няўдачнага эксперыменту на сабе.

Дата: 24.4.1907г
Событие: 24 красавiка — 31 мая. Выданне ў Мiнску газеты «Жизнь провинции» (выдавалася замест забароненай царскiмi ўладамi газеты "Голос провинции").

Дата: 31.5.1907г
Событие: 24 красавiка — 31 мая. Выданне ў Мiнску газеты «Жизнь провинции» (выдавалася замест забароненай царскiмi ўладамi газеты "Голос провинции").

Дата: 1.5.1907г
Событие: Першамайскiя стачкi ў 21 населеным пункце Беларусi.

Дата: 14.5.1907г
Событие: 14 мая 1907 г. — 31 студзеня 1974 г. Жыццё i дзейнасць Iосiфа Жыновiча — беларускага цымбалiста, дырыжора, кампазiтара i педагога, народнага артыста Беларусi.

Дата: 31.1.1974г
Событие: 14 мая 1907 г. — 31 студзеня 1974 г. Жыццё i дзейнасць Iосiфа Жыновiча — беларускага цымбалiста, дырыжора, кампазiтара i педагога, народнага артыста Беларусi.

Дата: 12.8.1907г
Событие: Заснаванне ў Мiнску газеты "Окраина" (выдавалася да 7 чэрвеня 1908 г.).

Дата: 2.2.1908г
Событие: 2 лютага — 21 кастрычнiка. Выданне ў Мiнску газеты "Минский курьер".

Дата: 21.10.1908г
Событие: 2 лютага — 21 кастрычнiка. Выданне ў Мiнску газеты "Минский курьер".

Дата: 28.12.1908г
Событие: Заснаванне ў Вiльнi беларускага кнiгавыдавецкага таварыства «Наша хата» (дзейнiчала да 1911 г.).

Дата: 13.6.1909г
Событие: Заснаванне ў Вiцебску вучонай архiўнай камiсii; заснавальнiкi Е.Р.Раманаў, А.П.Сапуноў, В.С.Арсеньеў; дзейнiчала да 1919 г.

Дата: 7.10.1909г
Событие: У Гомелi пачала выдавацца грамадска-палiтычная i лiтаратурная газета Полесье»; iснавала да кастрычнiка 1912 г.

Дата: 1.7.1910г
Событие: У Вiцебску заснаваны настаўнiцкi iнстытут; у 1918 г. пераўтвораны ў Вiцебскi педагагiчны iнстытут.

Дата: 27.3.1911г
Событие: Увядзенне земстваў у Мiнскай, Вiцебскай i Магiлёўскай губернях; з гэтага часу на Беларусi пачалi стварацца земскiя школы (iснавалi да 1918 г.).

Дата: 9.11.1911г
Событие: Адкрыццё ў Вiцебску аддзялення Маскоўскага археалагiчнага iнстытута (iснавала да 1922 г.); пры аддзяленнi выдаваўся рукапiсны часопiс "Беларуская этнаграфiя".

Дата: 20.2.1912г
Событие: Узброеная сутычка сялян в.Цiмохi Ваўкавыскага павета з палiцыяй.

Дата: 30.12.1912г
Событие: Зацверджаны статут Беларускага навукова-лiтаратурнага гуртка студэнтаў Пецярбургскага унiверсiтэта (iснаваў з 1905 г. на кватэры прафесара Б.I.Эпiмах-Шыпiлы,актывiсты-стваральнiкi Я.I.Хлябцэвiч, Б.А.Тарашкевiч).

Дата: 13.1.1913г
Событие: У Вiльнi пачата выданне газеты «Беларус» (выдавалася да 30 лiпеня 1915 г.).

Дата: 18.2.1913г
Событие: У Гомелi пачата выданне газеты «Гомельская мысль» (выдавалася да 30 лiпеня 1914 г.).

Дата: 14.7.1913г
Событие: Заснаванне Беларускага выдавецкага таварыства (дзейнiчала ў Вiльнi да 1930-х гадоў).

Дата: 6.7.1914г
Событие: 6 лютага 1914 г. — 4 лютага 1972г. Жыццё i дзейнасць народнага паэта Беларусi Аркадзя Куляшова.

Дата: 4.2.1972г
Событие: 6 лютага 1914 г. — 4 лютага 1972г. Жыццё i дзейнасць народнага паэта Беларусi Аркадзя Куляшова.

Дата: 14.8.1914г
Событие: Заснаванне ў Мiнску настаўнiцкага iнстытута (у 1919 г. пераўтвораны ў Мiнскi Беларускi педагагiчны iнстытут).

Дата: 1.8.1914г
Событие: Пачатак 1-й сусветнай вайны; тэрыторыя беларускiх i лiтоўскiх губерняў абвешчана на ваенным становiшчы.

Дата: 2.8.1914г
Событие: 2 жнiўня 1914 г. — 21 жнiўня 1915 г. Размяшчэнне ў Г. Баранавiчы Стаўкi Вярхоўнага галоўнакамандуючага ўзброенымi сiламi Расii.

Дата: 21.8.1915г
Событие: 2 жнiўня 1914 г. — 21 жнiўня 1915 г. Размяшчэнне ў Г. Баранавiчы Стаўкi Вярхоўнага галоўнакамандуючага ўзброенымi сiламi Расii.

Дата: 12.8.1915г
Событие: Пераўтварэнне Паўночна-Заходняга фронту ў Заходнi (iснаваў да 1918 г.) i Паўночны франты; штаб Заходняга фронту да 19.2.1918 г. размяшчаўся ў Мiнску.

Дата: 21.8.1915г
Событие: Перамяшчэнне Стаўкi Вярхоўнага галоўнакамандуючага ўзброенымi сiламi Расii з Баранавiч у Магiлёў (размяшчалася там да 1918 г.).

Дата: 3.9.1915г
Событие: Германская армiя акупiравала Гродна.

Дата: 18.9.1915г
Событие: Германская армiя акупiравала Вiльню.

Дата: 18.9.1915г
Событие: 18 верасня — 2 кастрычнiка. Свянцянскi прарыў — наступальная аперацыя германскiх войск на Заходнiм фронце, у вынiку якой яны занялi Вiлейку, Маладзечна. Барысаў, а потым адышлi ў раён азёр Нарач—Свiр.

Дата: 2.10.1915г
Событие: 18 верасня — 2 кастрычнiка. Свянцянскi прарыў — наступальная аперацыя германскiх войск на Заходнiм фронце, у вынiку якой яны занялi Вiлейку, Маладзечна. Барысаў, а потым адышлi ў раён азёр Нарач—Свiр.

Дата: 1.1.1916г
Событие: Дэкрэт фельдмаршала фон Гiндэнбурга аб прызнаннi беларускай мовы адной з афiцыйных моў на тэрыторыi, акупiраванай германскiмi войскамi.

Дата: 28.1.1916г
Событие: 28 студзеня — канец 1918 г. У Вiльнi выходзiла грамадска-палiтычная беларуская газета «Гоман».

Дата: 18.3.1916г
Событие: 18—28 сакавiка. Нарачанская аперацыя — наступальная аперацыя расiйскiх войск Заходняга фронту ў раёне возера Нарач; скончылася беспаспяхова.

Дата: 28.3.1916г
Событие: 18—28 сакавiка. Нарачанская аперацыя — наступальная аперацыя расiйскiх войск Заходняга фронту ў раёне возера Нарач; скончылася беспаспяхова.

Дата: 19.6.1916г
Событие: 19 чэрвеня—16 лiпеня. Баранавiцкая аперацыя — войскi 4-й рускай армii Заходняга фронту правялi беспаспяховую наступальную аперацыю на ўчастку Гарадзiшча—Баранавiчы.

Дата: 16.7.1916г
Событие: 19 чэрвеня—16 лiпеня. Баранавiцкая аперацыя — войскi 4-й рускай армii Заходняга фронту правялi беспаспяховую наступальную аперацыю на ўчастку Гарадзiшча—Баранавiчы.

Дата: 4.10.1916г
Событие: Расстрэл царскiмi войскамi i палiцыяй рабочых дрэваапрацоўчага завода ў маёнтку Прылукi Мiнскага павета.

Дата: 15.10.1916г
Событие: Заснаванне Беларускай настаўнiцкай семiнарыi ў г. Свiслач (Гродзенская вобл.).

Дата: 4.11.1916г
Событие: 4—8 лiстапада. Антыўрадавае выступленне расiйскiх салдат Гомельскага размеркавальнага пункта.

Дата: 8.11.1916г
Событие: 4—8 лiстапада. Антыўрадавае выступленне расiйскiх салдат Гомельскага размеркавальнага пункта.

Дата: 13.11.1916г
Событие: Заснаванне ў Петраградзе беларускага часопiса "Светач" (рэдактар Э.Будзька; выдаваўся да 13 студзеня 1917 г.).

Дата: 28.11.1916г
Событие: У Вiльнi створаны Першы беларускi тэатр пад кiраўнiцтвам Ф.Аляхновiча.

Дата: 27.12.1916г
Событие: Заснаванне ў Вiльнi Беларускага навуковага таварыства (дзейнiчала да канца 1930-х гадоў).

Дата: 12.3.1917г
Событие: Перамога Лютаўскай рэвалюцыi ў Расii.

Дата: 15.3.1917г
Событие: Адмаўленне цара Расiйскай iмперыi Мiкалая II ад трона. Стварэнне Часовага ўрада ў Расii.

Дата: 15.3.1917г
Событие: Вызваленне рабочымi дружынамi палiтычных зняволеных у Мiнску.

Дата: 15.3.1917г
Событие: 15 сакавiка — 2 красавiка. Стварэнне органаў Часовага ўрада на Беларусi: у г. Мiнску Часовага грамадскага камiтэта парадку (з 20 сакавiка — гарадскi камiтэт грамадскай бяспекi), у г. Вiцебску Гарадскога грамадскага камiтэта, у г. Магiлёве выканаўчага камiтэта па ахове грамадскай бяспекi, у г. Гомелi камiтэта грамадскай бяспекi i дабрабыту горада.

Дата: 2.4.1917г
Событие: 15 сакавiка — 2 красавiка. Стварэнне органаў Часовага ўрада на Беларусi: у г. Мiнску Часовага грамадскага камiтэта парадку (з 20 сакавiка — гарадскi камiтэт грамадскай бяспекi), у г. Вiцебску Гарадскога грамадскага камiтэта, у г. Магiлёве выканаўчага камiтэта па ахове грамадскай бяспекi, у г. Гомелi камiтэта грамадскай бяспекi i дабрабыту горада.

Дата: 17.3.1917г
Событие: Стварэнне Мiнскага Савета рабочых i салдацкiх дэпутатаў. Арганiзацыя ў Мiнску народнай мiлiцыi на чале з М.В.Фрунзе.

Дата: 17.3.1917г
Событие: 17—23 сакавiка. Стварэнне беларускiх дэмакратычных арганiзацый: у Гомелi Саюза беларускай дэмакратыi, у Вiцебску Беларускага народнага саюза, у Магiлёве Беларускага народнага камiтэта.

Дата: 23.3.1917г
Событие: 17—23 сакавiка. Стварэнне беларускiх дэмакратычных арганiзацый: у Гомелi Саюза беларускай дэмакратыi, у Вiцебску Беларускага народнага саюза, у Магiлёве Беларускага народнага камiтэта.

Дата: 18.3.1917г
Событие: Пачатак выдання ў Мiнску газеты «Известия Минского Совета рабочих и солдатских депутатов».

Дата: 19.3.1917г
Событие: Агульнагарадская манiфестацыя ў Мiнску з удзелам войск Заходняга фронту ў гонар перамогi рэвалюцыi. Стварэнне Гомельскага Савета рабочых i салдацкiх дэпутатаў.

Дата: 21.3.1917г
Событие: Стварэнне Вiцебскага Савета рабочых i салдацкiх дэпутатаў. Аб'яднанне Мiнскага Савета рабочых дэпутатаў з Саветам салдацкiх дэпутатаў у Савет рабочых i салдацкiх дэпутатаў.

Дата: 7.4.1917г
Событие: Канферэнцыя Беларускай сацыялiстычнай грамады (у Мiнску) выказалася за федэратыўна-рэспублiканскi лад у Расii i за аўтаномiю Беларусi. 7—9 красавiка. З'езд беларускiх нацыянальных арганiзацый (у Мiнску) стварыў Беларускi нацыянальны камiтэт i перадаў яму выканаўчыя функцыi; старшыня Р.Скiрмунт.

Дата: 9.4.1917г
Событие: 7—9 красавiка. З'езд беларускiх нацыянальных арганiзацый (у Мiнску) стварыў Беларускi нацыянальны камiтэт i перадаў яму выканаўчыя функцыi; старшыня Р.Скiрмунт.

Дата: 19.4.1917г
Событие: Выхад бальшавiкоў Гомеля з аб'яднанай арганiзацыi РСДРП; аднаўленне дзейнасцi Палескага камiтэта РСДРП(б) з цэнтрам у Гомелi.

Дата: 20.4.1917г
Событие: 20—30 красавiка. 1-ы з'езд ваенных i рабочых дэпутатаў армiй i тылу Заходняга фронту (у Мiнску).

Дата: 30.4.1917г
Событие: 20—30 красавiка. 1-ы з'езд ваенных i рабочых дэпутатаў армiй i тылу Заходняга фронту (у Мiнску).

Дата: 30.4.1917г
Событие: Стварэнне франтавога камiтэта Заходняга фронту (у Мiнску).

Дата: 1.5.1917г
Событие: Пачатак выдання ў Мiнску газеты «Грамада»; рэдактар А.Смолiч.

Дата: 3.5.1917г
Событие: 3—6 мая. 1-ы з'езд сялянскiх дэпутатаў Мiнскай i Вiленскай губерняў (у Мiнску).

Дата: 6.5.1917г
Событие: 3—6 мая. 1-ы з'езд сялянскiх дэпутатаў Мiнскай i Вiленскай губерняў (у Мiнску).

Дата: 14.5.1917г
Событие: У Мiнску заснавана Першае таварыства беларускай драмы i камедыi; кiраўнiк Ф.Ждановiч.

Дата: 5.6.1917г
Событие: 5—8 чэрвеня. З'езд Саветаў рабочых i салдацкiх дэпутатаў Заходняй вобласці (у Мiнску).

Дата: 8.6.1917г
Событие: 5—8 чэрвеня. З'езд Саветаў рабочых i салдацкiх дэпутатаў Заходняй вобласці (у Мiнску).

Дата: 6.6.1917г
Событие: 6—7 чэрвеня. З'езд беларускага каталiцкага духавенства ў Мiнску; заснавана Хрысцiянская дэмакратычная злучнасць на чале з Ф.Абрантовiчам.

Дата: 7.6.1917г
Событие: 6—7 чэрвеня. З'езд беларускага каталiцкага духавенства ў Мiнску; заснавана Хрысцiянская дэмакратычная злучнасць на чале з Ф.Абрантовiчам.

Дата: 10.6.1917г
Событие: Выйшаў 1-ы нумар газеты «Вольная Беларусь» (выдавалася ў 1917- 1918 г. у Мiнску, рэдактар Я.Лёсiк).

Дата: 17.6.1917г
Событие: 17—19 чэрвеня. 2- я канферэнцыя Беларускай сацыялiстычнай Грамады (у Петраградзе); разгледжаны праект новай праграмы.

Дата: 19.6.1917г
Событие: 17—19 чэрвеня. 2- я канферэнцыя Беларускай сацыялiстычнай Грамады (у Петраградзе); разгледжаны праект новай праграмы.

Дата: 1.1.2005г
Событие: З Новым 2005 годам!!!

Дата: 20.12.1917г
Событие: 20 сьнежня ў Беларусі афіцыйна адзначаецца Дзень супрацоўніка органаў дзяржаўнай бясьпекі, прасьцей кажучы – Дзень чэкіста. Сьвята парадаксальнае ў многіх сэнсах. Дзяржаўную бясьпеку маюць усе краіны сьвету, але ў нас традыцыі сьвята ўзыходзяць да тых часоў, калі сталінскія карныя органы вялі татальную вайну супраць уласнага народу. Таму дзень чэкіста немагчыма адзначаць, ня згадваючы пра мільёны нявінных ахвяраў ЧК-НКВД-КГБ. Гэта адзін парадокс. А вось другі. Сьвята гэтае найперш расейскае, і ў Беларусі адзначаецца па савецкай завядзёнцы, хоць у Расеі арганізацыі з такой назвай – КГБ – няма, а ў Беларусі ёсьць. І нарэшце – трэці парадокс. У аснове Дня чэкіста ляжыць падзея расейскай гісторыі. 20 сьнежня 1917 году ў Расеі была створаная Ўсерасейская надзвычайная камісія – ВЧК. А вось узначаліў яе ўраджэнец Беларусі Фэлікс Дзяржынскі.

Дата: 21.7.1917г
Событие: 21—25 лiпеня. З'езд беларускiх арганiзацый i партый (у Мiнску); утварыў Цэнтральную Раду беларускiх арганiзацый.

Дата: 25.7.1917г
Событие: 21—25 лiпеня. З'езд беларускiх арганiзацый i партый (у Мiнску); утварыў Цэнтральную Раду беларускiх арганiзацый.

Дата: 9.8.1917г
Событие: Выхад 1-га нумара газеты «Звезда» — органа Мiнскага камiтэта РСДРП(б) (з 28 верасня — «Молот», з 21 кастрычнiка — «Буревестник», з 14 лiстапада — зноў «Звезда»); рэдактары га'зеты: А.Ф.Мяснiкоў, М.В.Фрунзе, К.I.Ландар, В.Г.Кнорын, В.В.Фамiн.

Дата: 12.8.1917г
Событие: 12—14 жнiўня. 2-i з'езд Саветаў сялянскiх дэпутатаў Мiнскай i Вiленскай губерняў (у Мiнску).

Дата: 14.8.1917г
Событие: 12—14 жнiўня. 2-i з'езд Саветаў сялянскiх дэпутатаў Мiнскай i Вiленскай губерняў (у Мiнску).

Дата: 18.8.1917г
Событие: 18—19 жнiўня. 1-я сесiя Цэнтральнай Рады беларускiх арганiзацый.

Дата: 19.8.1917г
Событие: 18—19 жнiўня. 1-я сесiя Цэнтральнай Рады беларускiх арганiзацый.

Дата: 7.9.1917г
Событие: 7—12 верасня. Карнiлаўскi мяцеж (пачаўся ў Магiлёве).

Дата: 12.9.1917г
Событие: 7—12 верасня. Карнiлаўскi мяцеж (пачаўся ў Магiлёве).

Дата: 10.9.1917г
Событие: Утварэнне Часовага рэвалюцыйнага камiтэта Заходняга фронту для барацьбы з карнiлаўшчынай.

Дата: 14.9.1917г
Событие: 14—16 верасня. Паўночна-Заходняя абласная i франтавая нарада РСДРП(б) (у Мiнску); утварэнне абласнога i франтавога бюро РСДРП[б).

Дата: 16.9.1917г
Событие: 14—16 верасня. Паўночна-Заходняя абласная i франтавая нарада РСДРП(б) (у Мiнску); утварэнне абласнога i франтавога бюро РСДРП[б).

Дата: 17.9.1917г
Событие: У Слуцку заснавана беларуская гiмназiя.

Дата: 28.9.1917г
Событие: 28 верасня — 1 кастрычнiка. 1-я Паўночна-Заходняя абласная канфсрэнцыя РСДРП(б) (у Мiнску); выбранне Паўночна-Заходняга абласнога камiтэта РСДРП(б).

Дата: 1.10.1917г
Событие: 28 верасня — 1 кастрычнiка. 1-я Паўночна-Заходняя абласная канфсрэнцыя РСДРП(б) (у Мiнску); выбранне Паўночна-Заходняга абласнога камiтэта РСДРП(б).

Дата: 7.10.1917г
Событие: 7-10 кастрычнiка. 1-ы Усерасiйскi з'езд бежанцаў-беларусаў у Маскве, склiканы па iнiцыятыве Беларускай народнай грамады.

Дата: 10.10.1917г
Событие: 7-10 кастрычнiка. 1-ы Усерасiйскi з'езд бежанцаў-беларусаў у Маскве, склiканы па iнiцыятыве Беларускай народнай грамады.

Дата: 18.10.1917г
Событие: 18—20 кастрычнiка. 2-я (надзвычайная) Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РСДРП(б) (у Мiнску).

Дата: 20.10.1917г
Событие: 18—20 кастрычнiка. 2-я (надзвычайная) Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РСДРП(б) (у Мiнску).

Дата: 21.10.1917г
Событие: Выйшаў 1-ы нумар газеты "Беларуская крынiца" — орган Беларускай хрысцiянскай дэмакратыi; выдавалася да 12.7.1940 г.г пераважна ў Вiльнi.

Дата: 21.10.1917г
Событие: 3-i з'езд Беларускай сацыялiстычнай грамады (у Мiнску); прынята новая праграма партыi.

Дата: 28.10.1917г
Событие: 28—30 кастрычнiка i 6 лiстапада. 2-я сесiя Цэнтральнай Рады беларускiх арганiзацый; пераўтварэнне Цэнтральнай Беларускай Рады ў Вялiкую Беларускую Раду.

Дата: 30.10.1917г
Событие: 28—30 кастрычнiка i 6 лiстапада. 2-я сесiя Цэнтральнай Рады беларускiх арганiзацый; пераўтварэнне Цэнтральнай Беларускай Рады ў Вялiкую Беларускую Раду.

Дата: 6.11.1917г
Событие: 28—30 кастрычнiка i 6 лiстапада. 2-я сесiя Цэнтральнай Рады беларускiх арганiзацый; пераўтварэнне Цэнтральнай Беларускай Рады ў Вялiкую Беларускую Раду.

Дата: 31.10.1917г
Событие: 31 кастрычнiка — 6 лiстапада. З'езд беларусаў-вайскоўцаў Заходняга фронту (у Мiнску); удзельнiчалi таксама прадстаўнiкi 12-й армii Паўночнага фронту, Балтыйскага флоту; створаны часовы выканаўчы камiтэт Цэнтральнай беларускай вайсковай рады; старшыня С.Рак-Мiхайлоўскi.

Дата: 6.11.1917г
Событие: 31 кастрычнiка — 6 лiстапада. З'езд беларусаў-вайскоўцаў Заходняга фронту (у Мiнску); удзельнiчалi таксама прадстаўнiкi 12-й армii Паўночнага фронту, Балтыйскага флоту; створаны часовы выканаўчы камiтэт Цэнтральнай беларускай вайсковай рады; старшыня С.Рак-Мiхайлоўскi.

Дата: 5.11.1917г
Событие: 5—7 лiстапада. 1-ы з'езд сялянскiх дэпутатаў (з'езд салдат-сялян) Заходняга фронту (у Мiнску).

Дата: 7.11.1917г
Событие: 5—7 лiстапада. 1-ы з'езд сялянскiх дэпутатаў (з'езд салдат-сялян) Заходняга фронту (у Мiнску).

Дата: 7.11.1917г
Событие: У Петраградзе адбылася Кастрычнiцкая рэвалюцыя. Выканком Мiнскага Савета выдаў загад № 1 пра пераход у Мiнску i яго наваколлi ўлады да Саветаў; фармiраванне ў Мiнску 1-га рэвалюцыйнага палка iмя Мiнскага Савета.

Дата: 9.11.1917г
Событие: Вялiкая Беларуская Рада i Цэнтральная беларуская вайсковая рада прынялi Грамату да беларускага народа, у якой вызначаны палiтычныя мэты Беларусi. Стварэнне пры Мiнскiм Савеце Ваенна-рэвалюцыйнага камiтэта Заходняга фронту — часовага рэвалюцыйнага органа па ўстанаўленнi савецкай улады на неакупiраванай частцы Беларусi i на Заходнiм фронце; старшыня К.I.Ландар. Выхад 1 -га нумара газеты «Бюллетень Минского Совета рабочих и солдатских депутатов».

Дата: 11.11.1917г
Событие: Заснаванне газеты «Известия военно-революционного комитета г. Витебска»; цяпер газета «Вiцебскi рабочы».

Дата: 14.11.1917г
Событие: 14—16 лiстапада. 2-i (надзвычайны) з'езд салдат 2-й армii Заходняга фронту (у Нясвiжы), якi выказаў падтрымку савецкай уладзе.

Дата: 16.11.1917г
Событие: 14—16 лiстапада. 2-i (надзвычайны) з'езд салдат 2-й армii Заходняга фронту (у Нясвiжы), якi выказаў падтрымку савецкай уладзе.

Дата: 15.11.1917г
Событие: Прыняцце Саветам Народных Камiсараў «Дэкларацыi народаў Расii».

Дата: 15.11.1917г
Событие: 15—19 лiстапада. 2-i з'езд салдат 3-й армii Заходняга фронту (у Полацку) прыняў рашэнне аб стварэннi каалiцыйнага сацыялiстычнага ўрада ў Расii i на Беларусi.

Дата: 19.11.1917г
Событие: 15—19 лiстапада. 2-i з'езд салдат 3-й армii Заходняга фронту (у Полацку) прыняў рашэнне аб стварэннi каалiцыйнага сацыялiстычнага ўрада ў Расii i на Беларусi.

Дата: 20.11.1917г
Событие: 20—23 лiстапада. 3-i з'езд салдат 10-й армii Заходняга фронту (у Маладзечне), якi выказаўся за падтрымку савецкай улады.

Дата: 23.11.1917г
Событие: 20—23 лiстапада. 3-i з'езд салдат 10-й армii Заходняга фронту (у Маладзечне), якi выказаўся за падтрымку савецкай улады.

Дата: 28.11.1917г
Событие: 28 лiстапада — 4 снежня. З'езд беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту (у Вiцебску).

Дата: 4.12.1917г
Событие: 28 лiстапада — 4 снежня. З'езд беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту (у Вiцебску).

Дата: 1.12.1917г
Событие: 1—3 снежня. 3-i з'езд Саветаў сялянскiх дэпутатаў Мiнскай i Вiленскай губерняў (у Мiнску) выказаў давер савецкаму ўраду, ухвалiў дэкрэты аб мiры i аб зямлi.

Дата: 3.12.1917г
Событие: 1—3 снежня. 3-i з'езд Саветаў сялянскiх дэпутатаў Мiнскай i Вiленскай губерняў (у Мiнску) выказаў давер савецкаму ўраду, ухвалiў дэкрэты аб мiры i аб зямлi.

Дата: 2.12.1917г
Событие: 2—3 снежня. Лiквiдацыя бальшавiкамi Стаўкi Вярхоўнага галоўнакамандуючага ў Магiлёве; 2 снежня Магiлёўскi ваенна-рэвалюцыйны камiтэт узяў стаўку пад свой кантроль, 3 снежня стаўку занялi рэвалюцыйныя войскi на чале з прапаршчыкам М.В.Крыленкам, якi быў прызначаны галоўнакамандуючым стаўкi замест забiтага салДатамi генерала М.М.Духонiна.

Дата: 3.12.1917г
Событие: 2—3 снежня. Лiквiдацыя бальшавiкамi Стаўкi Вярхоўнага галоўнакамандуючага ў Магiлёве; 2 снежня Магiлёўскi ваенна-рэвалюцыйны камiтэт узяў стаўку пад свой кантроль, 3 снежня стаўку занялi рэвалюцыйныя войскi на чале з прапаршчыкам М.В.Крыленкам, якi быў прызначаны галоўнакамандуючым стаўкi замест забiтага салДатамi генерала М.М.Духонiна.

Дата: 2.12.1917г
Событие: 2—4 снежня. З'езд Саветаў рабочых i салдацкiх дэпутатаў Заходняй вобласцi (у Мiнску) прызнаў уладу Саветаў.

Дата: 4.12.1917г
Событие: 2—4 снежня. З'езд Саветаў рабочых i салдацкiх дэпутатаў Заходняй вобласцi (у Мiнску) прызнаў уладу Саветаў.

Дата: 8.12.1917г
Событие: 3—8 снежня. 2-гі з'езд армiй Заходняга фронту (у Мiнску).

Дата: 3.12.1917г
Событие: 3—8 снежня. 2-гі з'езд армiй Заходняга фронту (у Мiнску).

Дата: 4.12.1917г
Событие: Дагавор аб перамiр'i на Заходнiм фронце, заключаны ў мяст. Солы (Смаргонскi раён).

Дата: 9.12.1917г
Событие: Стварэнне Абласнога выканкома Саветаў рабочых, салдацкiх i сялянскiх дэпутатаў Заходняй вобласцi i фронту (старшыня М.У.Рагазiнскi, з 30 студзеня 1918 г. А.Ф.Мяснiкоў) i Савета Народных Камiсараў (СНК) Заходняй вобласцi i фронту (старшыня К.I.Ландар).

Дата: 15.12.1917г
Событие: Пагадненне пра часовае спыненне ваенных дзеянняў памiж Савецкай Расiяй i дзяржавамi Германскага блоку, заключанае ў г. Брэст-Лiтоўску. 3-i (надзвычайны) з'езд салдат 3-й армii Заходняга фронту (у Полацку).

Дата: 16.12.1917г
Событие: 16—21 снежня. З'езд беларускiх салдат Румынскага фронту (у Адэсе).

Дата: 21.12.1917г
Событие: 16—21 снежня. З'езд беларускiх салдат Румынскага фронту (у Адэсе).

Дата: 20.12.1917г
Событие: 20—31 снежня. Усебеларускi з'езд (у Мiнску) прыняў рэзалюцыю аб праве беларускага народа на самавызначэнне i ўстанаўленне дэмакратычных форм кiравання; старшыня з'езда I.Серада. Распараджэннем мясцовых органаў савецкай улады вайскоўцы разагналi дэлегатаў, некаторых арыштавалi.

Дата: 31.12.1917г
Событие: 20—31 снежня. Усебеларускi з'езд (у Мiнску) прыняў рэзалюцыю аб праве беларускага народа на самавызначэнне i ўстанаўленне дэмакратычных форм кiравання; старшыня з'езда I.Серада. Распараджэннем мясцовых органаў савецкай улады вайскоўцы разагналi дэлегатаў, некаторых арыштавалi.

Дата: 24.12.1917г
Событие: 24—28 снежня. 2-i (надзвычайны) з'езд салдат-сялян Заходняга фронту (у Мiнску).

Дата: 28.12.1917г
Событие: 24—28 снежня. 2-i (надзвычайны) з'езд салдат-сялян Заходняга фронту (у Мiнску).

Дата: 30.12.1917г
Событие: 30 снежня 1917 г. — 4 студзеня 1918 г. Канферэнцыя беларускiх салдат Паўднёвага фронту (у Кiеве).

Дата: 4.1.1918г
Событие: 30 снежня 1917 г. — 4 студзеня 1918 г. Канферэнцыя беларускiх салдат Паўднёвага фронту (у Кiеве).

Дата: 31.12.1917г
Событие: Нелегальнае пасяджэнне дэлегатаў Усебеларускага з'езда, на якiм выбрана Рада з'езда — кiруючы цэнтр нацыянальнага руху на Беларусi.

Дата: 3.1.1918г
Событие: Рада Усебеларускага з'езда вбрала Выканаўчы камiтэт Рады з'езда (17 чалавек).

Дата: 5.1.1918г
Событие: 3-я (надзвычайная) Паўночна-Заходняя абласная i франтавая канферэнцыя РСДРП(б) (у Мiнску).

Дата: 15.1.1918г
Событие: 1-я канферэнцыя салдат-беларусаў Заходняга фронту (у Мiнску).

Дата: 25.1.1918г
Событие: 25 студзеня — люты. Антысавецкае выступленне 1-га польскага корпуса на чале з генералам I.Р.Доўбар-Муснiцкiм на тэрыторыi ўсходняй Беларусi.

Дата: 23.1.1918г
Событие: Выйшаў 1-ы нумар газеты «Известия Могилёвского Совета рабочих и солдатских депутатов» (цяпер газета «Магiлёўская праўда»).

Дата: 2.2.1918г
Событие: Беларускае прадстаўнiцтва (С.Рак-Мiхайлоўскi, I.Серада, АДвiкевiч) на канферэнцыi ў Брэсце выдала дэкларацыю-пратэст супраць бальшавiцкiх таргоў за кошт Беларусi.

Дата: 7.2.1918г
Событие: 7—10 лютага. На канферэнцыi беларускiх нацыянальных арганiзацый у Вiльнi сфармiравана Вiленская беларуская цэнтральная рада.

Дата: 10.2.1918г
Событие: 7—10 лютага. На канферэнцыi беларускiх нацыянальных арганiзацый у Вiльнi сфармiравана Вiленская беларуская цэнтральная рада.

Дата: 13.2.1918г
Событие: Дэкрэт СНК РСФСР пра ўтварэнне Беларускага нацыянальнага камiсарыята (Белнацкама); меў аддзяленнi ў Смаленску, Вiцебску, Саратаве, Петраградзе.

Дата: 18.2.1918г
Событие: Войскi кайзераўскай Германii, парушыўшы дагавор пра перамiр'е, пачалi наступленне i акупацыю цэнтральнай i ўсходняй Беларусi; бальшавiкi i савецкiя вайсковыя часцi пакiнулi Мiнск. Беларуская Рада ў Вiльнi апублiкавала дэкларацыю пра разрыў усiх сувязей i адносiн з Расiяй i з заклiкам да ўтварэння незалежнай Беларуска-Лiтоўскай дзяржавы. У Вiльнi створана арганiзацыя «Сувязь незалежнай i непадзельнай Беларусi» на чале з В.Ластоўскiм.

Дата: 19.2.1918г
Событие: У Мiнску, пакiнутым бальшавiкамi, улада пераходзiць да Выканаўчага камiтэта Рады Усебеларускага з'езда. 19—21 лютага. Выканаўчы камiтэт Рады Усебеларускага з'езда прыняў 1-ю Устаўную грамату, стварыў урад — Народны сакратарыят Беларусi; старшыня Язэп Варонка.

Дата: 21.2.1918г
Событие: 19—21 лютага. Выканаўчы камiтэт Рады Усебеларускага з'езда прыняў 1-ю Устаўную грамату, стварыў урад — Народны сакратарыят Беларусi; старшыня Язэп Варонка.

Дата: 20.2.1918г
Событие: Уступленне ў пакiнуты бальшавiкамi Мiнск войск I.Р.Доўбар-Муснiцкага.

Дата: 21.2.1918г
Событие: Выканаўчы камiтэт Рады Усебеларускага з'езда апублiкаваў 1-ю Устаўную грамату, якой абвясцiў сябе часовым урадам Беларусi, сфармiраваў урад — Народны сакратарыят Беларусi.

Дата: 25.2.1918г
Событие: Войскi кайзераўскай Германii ўступiлi ў Мiнск (акупацыя горада працягвалася да 10.12.1918 г.). Створана Мiнскае Беларускае прадстаўнiцтва (Беларускае народнае прадстаўнiцтва) на чале з Р.Скiрмунтам. Германскiя войскi ўступiлi ў Полацк.

Дата: 1.3.1918г
Событие: Акупацыя Гомеля войскамi кайзераўскай Германii (горад быў акупiраваны да 14 студзеня 1919 г.). Заснаванне газеты "Дзяннiца" — органа Белнацкама (у Петраградзе, з 6.4.1918 г. ў Маскве); рэдактары: З.Х.Жылуновiч (Ц.Гартны), I.А.Пятровiч (Я.Нёманскi), П.Г.Каравайчык; газета выдавалася да 24 лютага 1919 г.

Дата: 3.3.1918г
Событие: Падпiсанне ў г. Брэст-Лiтоўску мiрнага дагавора (Брэсцкi мiр) памiж Савецкай Расiяй. i дзяржавамi германскага блоку (Германiя, Аўстра-Венгрыя, Турцыя, Балгарыя), якi азначаў выхад Савецкай дзяржавы з 1-й сусветнай вайны.

Дата: 8.3.1918г
Событие: 8 сакавiка — 23 жнiўня. Выданне ў Мiнску штодзённай беларускай газеты «Беларускi шлях».

Дата: 23.8.1918г
Событие: 8 сакавiка — 23 жнiўня. Выданне ў Мiнску штодзённай беларускай газеты «Беларускi шлях».

Дата: 9.3.1918г
Событие: Выканаўчы камiтэт Рады прыняў 2-ю Устаўную грамату, у якой абвясцiў стварэнне Беларускай Народнай Рэспублiкi (БНР) у межах яе этнаграфiчных гранiц.

Дата: 12.3.1918г
Событие: Акупацыя Магiлёва войскамi I.Р.Доўбар-Муснiцкага; з мая да 31 кастрычнiка — войскамi кайзераўскай Германii.

Дата: 14.3.1918г
Событие: 14—16 сакавiка. Ратыфiкацыя Брэсцкага мiрнага дагавора 4-м (надзвычайным) Усерасiйскiм з'ездам Саветаў рабочых, сялянскiх i салдацкiх дэпутатаў.

Дата: 16.3.1918г
Событие: 14—16 сакавiка. Ратыфiкацыя Брэсцкага мiрнага дагавора 4-м (надзвычайным) Усерасiйскiм з'ездам Саветаў рабочых, сялянскiх i салдацкiх дэпутатаў.

Дата: 18.3.1918г
Событие: Рада Усебеларускага з'езда абвясцiла сябе Радай Беларускай Народнай Рэспублiкi, узяўшы на сябе функцыi парламента Беларусi.

Дата: 25.3.1918г
Событие: Рада Беларускай Народнай Рэспублiкi ў 3-й Устаўнай грамаце абвясцiла пра аддзяленне Беларусi ад Расii i ўтварэнне вольнай i незалежнай Беларускай Народнай Рэспублiкi (БНР).

Дата: 1.4.1918г
Событие: У памяшканнi Рады БНР адкрыты курсы беларусазнаўства.

Дата: 10.4.1918г
Событие: 10—14 красавiка. 2-i з'езд Саветаў Заходняй вобласцi (г. Смаленск) прыняў рашэнне ўключыць Смаленскую губерню ў склад Заходняй вобласцi.

Дата: 14.4.1918г
Событие: 10—14 красавiка. 2-i з'езд Саветаў Заходняй вобласцi (г. Смаленск) прыняў рашэнне ўключыць Смаленскую губерню ў склад Заходняй вобласцi.

Дата: 12.4.1918г
Событие: У склад Народнага сакратарыята Беларусi прынята кiраўнiцтва Беларускага народнага прадстаўнiцтва на чале з Раманам Скiрмунтам.

Дата: 20.4.1918г
Событие: Утварэнне Беларускай рады ў Адэсе.

Дата: 22.4.1918г
Событие: У Мiнску адкрыта Вышэйшая музычная школа.

Дата: 24.4.1918г
Событие: Народны сакратарыят Беларусi зацвердзiў статут i асабовы склад Беларускай гандлёвай палаты на Украiне на чале з М.Доўнар-Запольскiм.

Дата: 28.4.1918г
Событие: Народны сакратарыят прыняў рэзалюцыю пра адкрыццё ў Мiнску унiверсiтэта, стварыў камiсiю на чале з М.Доўнар-Запольскiм, якая займалася вырашэннем гэтага пытання. Народны сакратарыят зацвердзiў дзяржаўную пячатку БНР.

Дата: 10.5.1918г
Событие: У Мiнску заснавана вучнёўская арганiзацыя «Райнiца». Таварыства беларускай драмы i камедыi рэарганiзавана ў Беларускi дзяржаўны тэатр БНР.

Дата: 21.5.1918г
Событие: Германскае камандаванне выдала загад пра роспуск корпуса Доўнар-Муснiцкага.

Дата: 1.6.1918г
Событие: У Мiнску адкрыта кансерваторыя. З'езд беларускага каталiцкага духавенства ў Мiнску. 1—4 чэрвеня. 4-я Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РКП(б) (у Смаленску) ухвалiла Брэсцкi мiрны дагавор.

Дата: 4.6.1918г
Событие: 1—4 чэрвеня. 4-я Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РКП(б) (у Смаленску) ухвалiла Брэсцкi мiрны дагавор.

Дата: 11.7.1918г
Событие: 11 лiпеня — 12 жнiўня. Дзейнасць у Маскве Беларускага народнага унiверсiтэта.

Дата: 12.8.1918г
Событие: 11 лiпеня — 12 жнiўня. Дзейнасць у Маскве Беларускага народнага унiверсiтэта.

Дата: 16.8.1918г
Событие: Зацверджаны статут таварыства «Бацькаўшчына».

Дата: 15.7.1918г
Событие: 1-я (падпольная) канферэнцыя камунiстычных арганiзацый Мiнскага раёна (у Мiнску).

Дата: 17.7.1918г
Событие: 17—21 лiпеня. Усерасiйскi з'езд бежанцаў з Беларусi (у Маскве).

Дата: 21.7.1918г
Событие: 17—21 лiпеня. Усерасiйскi з'езд бежанцаў з Беларусi (у Маскве).

Дата: 8.8.1918г
Событие: 8—11 жнiўня. 1-я канферэнцыя камунiстычных арганiзацый акупiраваных абласцей Беларусi i Лiтвы (у Смаленску).

Дата: 11.8.1918г
Событие: 8—11 жнiўня. 1-я канферэнцыя камунiстычных арганiзацый акупiраваных абласцей Беларусi i Лiтвы (у Смаленску).

Дата: 1.9.1918г
Событие: Адкрылася Мiнская краёвая выстава.

Дата: 2.9.1918г
Событие: 2—4 верасня. 5-я Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РКП(б) (у Смаленску); вырашыла арганiзацыйныя пытаннi дзейнасцi абласной партарганiзацыi.

Дата: 4.9.1918г
Событие: 2—4 верасня. 5-я Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РКП(б) (у Смаленску); вырашыла арганiзацыйныя пытаннi дзейнасцi абласной партарганiзацыi.

Дата: 10.9.1918г
Событие: 10—13 верасня. 3-i з'езд Саветаў Заходняй вобласцi (у Смаленску); перайменаванне Заходняй вобласцi ў Заходнюю Камуну.

Дата: 13.9.1918г
Событие: 10—13 верасня. 3-i з'езд Саветаў Заходняй вобласцi (у Смаленску); перайменаванне Заходняй вобласцi ў Заходнюю Камуну.

Дата: 15.9.1918г
Событие: 1-я канферэнцыя Камунiстычнай партыi Лiтвы i Заходняй Беларусi (в. Ужбаляй, Лiтва).

Дата: 28.9.1918г
Событие: Германскiя акупанты пакiнулi г. Лепель.

Дата: 1.10.1918г
Событие: Адкрыццё ў Мiнску каталiцкай духоўнай семiнарыi на чале з Ф.Абрантовiчам. 1—3 кастрычнiка. 1-ы (устаноўчы) з'езд Камунiстычнай партыi Лiтвы i Заходняй Беларусi (нелегальны, у Вiльнi); утварэнне Камунiстычнай партыi Лiтвы i Заходняй Беларусi (дзейнiчала да пачатку 1919 г.).

Дата: 3.10.1918г
Событие: 1—3 кастрычнiка. 1-ы (устаноўчы) з'езд Камунiстычнай партыi Лiтвы i Заходняй Беларусi (нелегальны, у Вiльнi); утварэнне Камунiстычнай партыi Лiтвы i Заходняй Беларусi (дзейнiчала да пачатку 1919 г.).

Дата: 24.10.1654г
Событие: Адбылася бітва пад Шапялевічамі – вызначальная ў часе нашэсьця маскоўскага цара Аляксея Міхайлавіча на Беларусь. Як адзначае гісторык Генадзь Сагановіч, пасьля паразы пад Шапялевічамі армія Вялікага Княства Літоўскага спыніла сваё існаваньне.

Дата: 12.10.1918г
Событие: Выхад 1-га нумара падпольнай газеты «Подпольная правда» (у Мiнску).

Дата: 31.10.1918г
Событие: Германскiя акупанты пакiнулi г. Магiлёў.

Дата: 12.11.1918г
Событие: Заснаванне ў Вiцебску губернскага краязнаўчага музея.

Дата: 13.11.1918г
Событие: Дэкрэт ЦВК РСФСР аб ануляваннi Брэсцкага мiрнага дагавора.

Дата: 15.11.1918г
Событие: Сфармiравана Заходняя армiя, якая вяла баявыя дзеяннi на тэрыторыi Беларусi; 13.3.1919 г. перайменавана ў Беларуска-Лiтоўскую армiю. 15 лістапада 1918 г. - 6 студзеня 1919 г. Дзейнасць Мінскага ваеннага савета - вышэйшага надзвычайнага органа савецкай улады на тэррыторыі Мінскай губерні, вызваленнай ад германскіх акупантаў.

Дата: 6.1.1919г
Событие: 15 лістапада 1918 г. - 6 студзеня 1919 г. Дзейнасць Мінскага ваеннага савета - вышэйшага надзвычайнага органа савецкай улады на тэррыторыі Мінскай губерні, вызваленнай ад германскіх акупантаў.

Дата: 16.11.1918г
Событие: Германскія акупанты пакінулі г.Быхаў.

Дата: 21.11.1918г
Событие: Германскія акупанты пакінулі гарады Полацк, Жлобін, Дрысу (цяпер Верхнядзвінск).

Дата: 22.11.1918г
Событие: Германскія акупанты пакінулі г. Рагачоў.

Дата: 28.11.1918г
Событие: Германскія акупанты пакінулі г.Бабруйск. Утварэнне Мінскай ваеннай акругі; 2.10.1926 г. пераўтворана ў беларускую ваенную акругу (БВА).

Дата: 2.12.1918г
Событие: Германскія акупанты пакінулі г. Барысаў.

Дата: 3.12.1918г
Событие: Заснаванне ў Магілеве педагагічнага інстытута.

Дата: 7.12.1918г
Событие: Загадам Мiнскага Ваеннага савета ўсе мясцовасцi, вызваленыя ад германскiх акупантаў, аб'яўлены на ваенным становiшчы.

Дата: 10.12.1918г
Событие: Германскiя акупанты пакiнулi Мiнск.

Дата: 14.12.1918г
Событие: Германскiя акупанты пакiнулi Вiлейку.

Дата: 18.12.1918г
Событие: Германскiя акупанты пакiнулi Маладзечна.

Дата: 21.12.1918г
Событие: 21—23 снежня. Канферэнцыя беларускiх секцый РКП(б) (у Маскве) прыняла пастанову аб арганiзацыi Беларускага савецкага ўрада.

Дата: 23.12.1918г
Событие: 21—23 снежня. Канферэнцыя беларускiх секцый РКП(б) (у Маскве) прыняла пастанову аб арганiзацыi Беларускага савецкага ўрада.

Дата: 22.12.1918г
Событие: Абвяшчэнне пра заснаванне ў Мiнску Беларускага савецкага тэатра.

Дата: 25.12.1918г
Событие: Германскiя войскi пакiнулi Вiльню. 25—27 снежня. 1-ы з'езд камунiстычнага саюза моладзi Заходняй Камуны (у Смаленску).

Дата: 27.12.1918г
Событие: 25—27 снежня. 1-ы з'езд камунiстычнага саюза моладзi Заходняй Камуны (у Смаленску).

Дата: 27.12.1918г
Событие: Германскiя войскi пакiнулi Навагрудак.

Дата: 30.12.1918г
Событие: 30-31 снежня. 6-я Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РКП(б) (у Смаленску) абвясцiла сябе 1-м з'ездам КП(б) Беларусi; прыняцце пастановы пра ўтварэнне Беларускай ССР

Дата: 31.12.1918г
Событие: 30-31 снежня. 6-я Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РКП(б) (у Смаленску) абвясцiла сябе 1-м з'ездам КП(б) Беларусi; прыняцце пастановы пра ўтварэнне Беларускай ССР

Дата: 1.1.1919г
Событие: Абвяшчэнне (у Смаленску) Беларускай ССР са сталiцай у Мiнску. Утварэнне Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусi (16 камiсараў, старшыня З.Х.Жылуновiч).

Дата: 28.9.1937г
Событие: 28 верасьня 1937 году савецкія карныя органы расстралялі беларускага драматурга, актора і рэжысэра, заснавальніка беларускага савецкага тэатру Ўладзіслава Галубка. Забойству не перашкодзіла нават тое, што Галубок быў самым першым народным артыстам Беларусі. Чалавек, які ўсё сваё жыцьцё прысьвяціў тэатру, напісаў 40 п’ес і выхаваў вялікае мноства прафэсійных актораў, быў зьнішчаны паводле хлусьлівага абвінавачаньня ў палітычнай дзейнасьці.

Дата: 28.9.1939г
Событие: 28 верасьня 1939 году ў Маскве міністры замежных справаў СССР і Нямеччыны Молатаў і Рыбэнтроп падпісваюць “Нямецка-савецкую дамову аб дружбе і мяжы СССР і Нямеччыны”. Дамова прадугледжвала "аднаўленьне мiру i парадку" на тэрыторыi "былой Польскай дзяржавы". Быў таксама падпiсаны сакрэтны пратакол, паводле якога Лiтва ўключалася ў сфэру iнтарэсаў Савецкага Саюзу. Яшчэ адзін дадатковы пратакол прадугледжваў, што немцы з тэрыторыі СССР мусяць быць пераселеныя на захад, а беларусы і ўкраінцы, што апынуліся на нямецкай тэрыторыі, – на ўсход.

Дата: 29.9.1939г
Событие: 29 верасьня 1939 году была зьнішчаная адна з галоўных каталіцкіх сьвятыняў Беларусі. У Будслаўскім касьцёле Ўзьнясеньня Божае Маці атрад чырвонаармейцаў расстраляў зь вінтовак цудатворны абраз Маці Божай Будслаўскай. Гэты факт яскрава сьведчыць пра норавы новае ўлады на вызваленай ад палякаў тэрыторыі Заходняй Беларусі. Будслаўскі цудатворны абраз будзе адрэстаўраваны толькі ў 1991 годзе, калі адновіцца традыцыйнае гадавое сьвята ў ягоны гонар і гэтае сьвята зноў пачне зьбіраць многія тысячы пілігрымаў.

Дата: 2.10.1323г
Событие: 2 кастрычніка 1323 году, гэта значыць, 680 гадоў таму, у дакумэнтах упершыню згадваецца Вільня, сталіца Вялікага Княства Літоўскага, якая з 1940 году стала сталіцай сучаснай Літвы. Лічыцца, што Вільню заснаваў вялікі князь Гедымін. Насамрэч горад паўстаў нашмат раней як паселішча крывічоў і называўся тады Крывым горадам. У гісторыі Беларусі Вільня займае першаступеннае месца, больш за 500 гадоў яна была для нашага народу і палітычнай сталіцай, і галоўным культурным цэнтрам. Тут друкаваў свае кнігі Скарына, тут змагаўся з расейскім царызмам Каліноўскі, тут выйшла першая беларуская газэта “Наша Ніва”.

Дата: 2.10.1862г
Событие: 2 кастрычніка 1862 году ў Пецярбургу ствараецца так званы Заходні камітэт – адмысловая дзяржаўная ўстанова для ліквідацыі нацыянальна-вызваленчага руху ў Беларусі. Камітэт меў вельмі шырокія паўнамоцтвы і спрычыніўся да задушэньня паўстаньня пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага.

Дата: 2.10.1819г
Событие: 2 кастрычніка 1819 году ў Смалічах пад Нясьвіжым нарадзіўся Аляксандар Незабытоўскі, беларускі пісьменьнік, філёзаф і гісторык. Свае кнігі, поўныя заклікаў да свабоды ад расейскага царызму, ён выдаваў за мяжою і нелегальна перапраўляў іх у Беларусь. Урэшце аднойчы на мяжы Незабытоўскага схапілі і прысудзілі да 20-гадовае катаргі, дзе ён і памёр.

Дата: 5.10.1976г
Событие: Нарадзіўся расейскі граф Міхаіл Мураўёў, які працяглы час быў адміністратарам на далучаных да Расеі беларускіх землях. Мураўёў вядомы тым, што ператварыў фактычна ўніяцкую краіну ў праваслаўную. Па ўсёй Беларусі былі збудаваныя сотні аднолькавых праваслаўных цэркваў, якія дагэтуль называюць “мураўёўкамі”. Да таго ж граф Мураўёў праводзіў жорсткую палітыку русіфікацыі ва ўсіх сфэрах жыцьця Беларусі. На ягоным сумленьні жыцьці беларускіх паўстанцаў за незалежнасьць, у тым ліку і нацыянальнага героя Беларусі Кастуся Каліноўскага, якога ён загадаў павесіць, за што Мураўёва празвалі ў народзе вешальнікам.

Дата: 6.10.1876г
Событие: У гэты дзень у 1876 годзе нарадзіўся Ян Булгак, беларускі фотамайстар і этнограф. Родная вёска Булгака – Асташына ў цяперашнім Наваградзкім раёне. Дзякуючы Булгаку, да нашага часу дайшлі выявы людзей, вёсак і гарадоў, а таксама архітэктурных помнікаў краю, якіх даўно няма ў рэчаіснасьці.

Дата: 10.10.1577г
Событие: Атрымалі прывілей на магдэбурскае права беларускія гарады Магілёў, Мазыр і Ула.

Дата: 10.10.1938г
Событие: Гібель ў ГУЛАГ’у Адама Бабарэкі – найбольш прыкметнага літаратурнага крытыка даваеннае пары і стваральніка пісьменьніцкіх суполак “Маладняк” і “Ўзвышша”.

Дата: 10.10.1939г
Событие: Савецкі Саюз перадае Вільню Літве. Перад гэтым меркавалася зрабіць Вільню сталіцай Заходняй Беларусі. Аднак сталася па-іншаму. Узамен за Вільню Літва дазволіла разьмясьціць на сваёй тэрыторыі савецкія вайсковыя базы, якія неўзабаве стануць пляцдармам далучэньня Літвы да СССР.

Дата: 10.10.1796г
Событие: Нарадзіўся беларускі дасьледнік Міхал Без-Карніловіч. Найбольш вядомая ягоная праца – кніга “Гістарычныя зьвесткі пра знакамітыя месцы ў Беларусі“ пабачыла сьвет у 1855 годзе, але ня страціла актуальнасьці і нядаўна была выдадзеная зноў.

Дата: 11.10.1918г
Событие: Рада БНР зацьвердзіла Часовую Канстытуцыю. Гісторык Анатоль Сідарэвіч заўважае, што ўрад Антона Луцкевіча гатовы быў увесьці ў Беларусі савецкую канстытуцыю пры ўмове, што савецкая Расея прызнАе незалежнасьць БНР. Аднак такая прапанова не была прынятая Масквою.

Дата: 9.10.1596г
Событие: У Беларусі абвешчаная царкоўная унія. Адбылося гэта на саборы ў Берасьці. У імя адзінства народу і краіны праваслаўная і каталіцкая цэрквы ў Беларусі вырашылі аб’яднацца. Праваслаўная царква, захоўваючы сваю ерархію і абрады, прызнавала вяршэнства папы рымскага і каталіцкую дагматыку, такім чынам яна ператваралася ў грэка-каталіцкую або ўніяцкую. Усе багаслужбы і казані вяліся па-беларуску. Ужо ў 18 стагодзьдзі 75% жыхароў Беларусі былі ўніятамі. Адраджэньне Ўніі ставіў адной з задачаў свайго паўстаньня Кастусь Каліноўскі, які называў уніяцтва вераю нашых дзядоў.

Дата: 9.10.1920г
Событие: Беларускія дывізіі на чале з генэралам Люцыянам Жалігоўскім захапілі Вільню і Віленскі край. Рэч у тым, што паводле літоўска-савецкае дамовы Вільня і край павінныя былі ўвайсьці ў склад Літвы. Правы Літвы на гэтую тэрыторыю былі замацаваныя і літоўска-польскай дамовай. Але 9 кастрычніка войскі Жалігоўскага ўвайшлі ў рэгіён. Праз два гады тут адбудуцца выбары ў часовы сойм Сярэдняй Літвы – такую назву атрымала тады Віленшчына, а ўжо гэты сойм прыняў рашэньне пра далучэньне Сярэдняй Літвы да Польшчы. У складзе Польшчы гэты край прабудзе да 1939 году.

Дата: 9.10.1977г
Событие: Паляцеў у космас Уладзімер Кавалёнак, савецкі касманаўт, родам зь вёскі Белае Крупскага раёну. Расейскія календары называюць Кавалёнка расейскім касманаўтам і жыве Кавалёнак у Расеі. Аднак варта згадаць, як ён, будучы дэпутатам Вярхоўнага Савету Беларусі, разам з другім дэпутатам – Лукашэнкам, прынес з плошчы Незалежнасьці ў Авальную залю беларускага парлямэнту бела-чырвона-белы сьцяг і ўсталяваў яго там у якасьці дзяржаўнага сымбаля.

Дата: 8.10.1500г
Событие: Беларускі горад Браслаў атрымаў прывілей на магдэбурскае права.

Дата: 8.10.1586г
Событие: У Вільні выходзіць у сьвет першая друкаваная граматыка беларускае мовы. Зьявілася яна ў славутай друкарні Кузьмы і Лукаша Мамонічаў, як пазначана ў пасьляслоўі, на просьбу жыхароў сталіцы Вялікага Княства Літоўскага.

Дата: 8.10.1917г
Событие: Выйшаў у сьвет першы нумар газэты “Беларуская Крыніца“. Гэтаму выданьню хрысьціянскіх дэмакратаў было наканаванае адносна доўгае жыцьцё, а таксама ўнікальная роля ў разьвіцьці нацыянальнае ідэі і культуры. Пачала “Беларуская Крыніца“ выходзіць у Петраградзе, пасьля адзін нумар яе выйшаў у Менску – у 1918-м годзе, а ўся наступная гісторыя выданьня зьвязаная зь Вільняй. Спыніла газэта свой выхад улетку 1940 году, калі амаль усе віленскія беларускія дзеячы былі адпраўленыя на расстрэл або ў ГУЛАГ.

Дата: 24.10.1780г
Событие: Марцін Пачобут-Адляніцкі стаў рэктарам Віленскае Акадэміі, адначасова Акадэмія была рэарганізаваная ў Галоўную Школу тагачаснае Беларусі.

Дата: 25.10.1884г
Событие: Нарадзіўся Сяргей Дубінскі, беларускі археоляг і гісторык. Ягонае імя сёньня ёсьць на памятным крыжы ў Курапатах, пастаўленым у гонар расстраляных тут у 1937-м годзе археолягаў.

Дата: 20.12.1927г
Событие: Упершыню ў гісторыі прысвоенае званьне народнага артыста Беларусі. Атрымаў яго драматург, актор і рэжысэр Уладзіслаў Галубок. Гэта, аднак, не засьцеражэ Галубка ад рэпрэсіяў з боку НКВД, і празь 10 гадоў ён будзе расстраляны ў Менску.

Дата: 20.12.1937г
Событие: У Менску карнымі органамі НКВД былі расстраляныя гісторык прафэсар Васіль Дружчыц і мовазнавец акадэмік Сьцяпан Некрашэвіч.

Дата: 20.12.0г
Событие: Сярод славутых людзей, што прыйшлі на сьвет 20 сьнежня ў розныя гады, згадаем мастакоў Казіміра Альхімовіча і Аскара Марыкса, гісторыка Язэпа Ядкоўскага, які стварыў Гарадзенскі гісторыка-археалягічны музэй.

Дата: 23.12.1786г
Событие: На Смаленшчыне нарадзіўся Вінцэнт Равінскі, аўтар паэмы “Энеіда навыварат”, якая амаль стагодзьдзе лічылася ананімнай. Разгадаў загадку аўтарства літаратуразнаўца Генадзь Кісялёў. Што да Равінскага, дык ён быў прафэсійным вайскоўцам, героем вайны 1812 году і шырока адукаваным чалавекам. Прынамсі так яго характарызуе ў сваіх успамінах іншы смалянін – кампазытар Міхал Глінка.

Дата: 23.12.1831г
Событие: Спынілася сэрца Эміліі Плятэр, беларускай паэткі і фальклярысткі, удзельніцы паўстаньня 1831 году. У часе паўстаньня Эмілія стала камандзірам вайсковага аддзелу і памерла ад ранаў, атрыманых падчас бою. Адам Міцкевіч прысьвяціў Эміліі верш “Сьмерць палкоўніка”, а пісьменьнік Уладзімер Арлоў заўважае, што геніяльны паэт быў так захоплены яе адвагай, што падвысіў яе ў званьні. Насамрэч Эмілія Плятэр была капітанам. І было ёй усяго 25 гадоў.

Дата: 23.12.1953г
Событие: Вярхоўны суд СССР выносіць прысуд у справе Лаўрэнція Бэрыі. Бэрыя разам зь яшчэ шасьцю ўчорашнімі ўсемагутнымі чыноўнікамі прысуджаны да кары сьмерцю з канфіскацыяй маёмасьці, пазбаўленьнем усіх вайсковых званьняў і ўзнагародаў. Сталінскі монстар, былы маршал Бэрыя ішоў да ўлады літаральна па трупах. І вось такі атрымаўся фінал. Прысуд быў выкананы ў той самы дзень, 23 сьнежня.

Дата: 24.12.1491г
Событие: Нарадзіўся Ігнат Лаёла, гішпанскі шляхціц, заснавальнік ордэна езуітаў. У расейскай традыцыі езуіты сталі назыўным імем, вобразам хітрасьці й вераломства. Што да Беларусі, дык гэта не адпавядае гістарычнай праўдзе. Езуіты ў нас сталі галоўнымі арганізатарамі асьветы. Менавіта езуіцкія калегіюмы станавіліся ў нашых гарадах першымі унівэрсытэтамі.

Дата: 24.12.1784г
Событие: Нарадзіўся Зарыян Даленга-Хадакоўскі – дасьледнік гісторыі і мовы. Ён прыйшоў на сьвет у вёсцы Гайна каля Лагойску. Скончыў каталіцкую вучэльню ў Слуцку. Даленга-Хадакоўскі стаў самым першым беларускім археолягам – яшчэ ў 1818 годзе ён атрымаў дазвол Віленскага ўнівэрсытэту на раскопкі й пачаў вывучаць старажытныя курганы.

Дата: 24.12.1798г
Событие: Нарадзіўся яшчэ адзін наш зямляк – Адам Міцкевіч, аўтар славутай паэмы “Пан Тадэвуш“. Ён зьявіўся на сьвет на хутары Завосьсе каля Наваградка. У Наваградку скончыў школу і паступіў у Віленскі ўнівэрсытэт. У сваёй лекцыі ў Калеж дэ Франс у Парыжы Міцкевіч назваў беларускую мову самай гарманічнай і з усіх славянскіх моваў найменш зьмененай. Праўда, пісаў свае вершы ён па-польску, бо пальшчызна ў ягоны час была ўжо прызнанай літаратурнай мовай, а беларушчына заставалася доляю фальклярыстаў і этнографаў.

Дата: 24.12.1904г
Событие: Прыйшоў на сьвет Алесь Дудар, які стане адным з найбольш таленавітых паэтаў свайго пакаленьня і за свае вершы будзе ў 1937 годзе расстраляны.

Дата: 24.12.1942г
Событие: Гітлераўцы закатавалі Вінцэнта Гадлеўскага, беларускага палітыка і сьвятара. Ксёндз Гадлеўскі быў першы, хто ў сваіх казанях перайшоў на беларускую мову, уваходзіў у Раду Беларускай Народнай Рэспублікі, стварыў Беларускую хрысьціянскую дэмакратыю і быў рэдактарам газэты “Крыніца”, пераклаў Новы Запавет.

Дата: 25.12.0г
Событие: Усе беларусы-хрысьціяне, апроч праваслаўных, сьвяткуюць Нараджэньне Хрыстова. Вернікі Беларускага экзархату Расейскае праваслаўнае царквы адзначаць Хрыстовыя Народзіны пасьля Новага году. Што да Калядаў 25 сьнежня, дык гэтая Дата стала важнай і для беларускай палітычнай гісторыі. Менавіта ў гэты дзень у 1979 годзе ў цэнтры Менску міліцыя разагнала першую Калядную працэсію, якую наладзілі студэнты зь “Беларускай Майстроўні” – арганізацыі, што стане пачаткам усяго арганізаванага адраджэнскага руху ў паваеннай Беларусі.

Дата: 25.12.1891г
Событие: У Вішневе на Валожыншчыне нарадзілася Ўладзіслава Луцэвіч, жонка Янкі Купалы. Згадаем таксама дзьвюх народны артыстак Беларусі, што прыйшлі на сьвет 25 сьнежня: у 1918 нарадзілася Зінаіда Канапелька, а ў 1936 – Ліля Давідовіч.

Дата: 27.12.0г
Событие: У розныя гады пакінулі гэты сьвет беларускі кампазытар нямецкага паходжаньня Ян Голанд, які пісаў опэры ў Нясьвіжы пад апекаю Радзівілаў, а пасьля працаваў выкладчыкам у Віленскім унівэрсытэце; беларускі паўстанец Зыгмунд Мінейка, які падчас паўстаньня Каліноўскага быў вайсковым кіраўніком у Ашмянскім павеце, а пасьля ўдзельнічаў у вайне Грэцыі з Турцыяй за востраў Крыт і стаў ганаровым грамадзянінам Грэцыі; беларускі мовазнавец Антон Антановіч, які сваю навуковую кар’еру прысьвяціў вывучэньню Кітабаў – сярэднявечных мусульманскіх кніг, напісаных па-беларуску арабскімі літарамі

Дата: 27.12.1932г
Событие: У СССР уводзіцца пашпартная сыстэма і абавязковая прапіска па месцы жыхарства. Пасьля кастрычніцкага перавароту 1917 году пашпарты ў Савецкім Саюзе былі адмененыя як адна з праяваў царскай адсталасьці і дэспатызму. Але эўфарыя ўсеагульнага камуністычнага шчасьця хутка скончылася. Цяпер парушэньне ўжо савецкага пашпартнага парадку цягнула за сабою крымінальную адказнасьць.

Дата: 28.12.0г
Событие: 28 сьнежня 1862 году ў Беларусі адкрылася першая чыгунка. Яна зьвязала Горадню з Парэччам і была часткаю Пецярбурска-Варшаўскай дарогі. 28 сьнежня 1908 году ў Вільні было заснаванае кнігавыдавецкае таварыства “Наша Хата”. За тры гады свайго існаваньня выдавецтва выпусьціла 7 кніжак агульным накладам 17 тысяч асобнікаў, у тым ліку: “Другое чытаньне для дзяцей беларусаў” Якуба Коласа, паэму “Тарас на Парнасе”, кнігу Ядвігіна Ш. “Дзед Завала”. Таварыства спыніла дзейнасьць з-за браку грошай. 28 сьнежня 1928 году скончыліся баявыя дзеяньні Слуцкага антыбальшавіцкага паўстаньня, якое доўжылася адзін месяц. Гнаныя шматкроць большымі сіламі Чырвонае арміі случчакі былі вымушаныя перайсьці на польскі бок і былі расфармаваныя польскімі ўладамі. 28 сьнежня 1991 году былі ўсталяваныя дыпляматычныя дачыненьні паміж Беларусьсю і ЗША.

Дата: 1.1.0г
Событие: 1 студзеня 1927 году савецкія карныя органы арыштоўваюць беларускага драматурга Францішка Аляхновіча і на 10 гадоў ссылаюць яго на Салаўкі. Але ў 1933-м Аляхновіча абменьваюць на вязьня польскай турмы, палітыка і мовазнаўцу Браніслава Тарашкевіча. Пра сваё знаходжаньне ў ГУЛАГу Аляхновіч напіша кнігу “У кіпцюрах ГПУ”, якая адразу будзе перакладзеная на эўрапейскія мовы і стане першым публічным сьведчаньнем сталінскага палітвязьня. 1 студзеня 1929 году ў Менску была адкрытая Акадэмія Навук БССР. Яе стварылі на базе Інстытуту беларускае культуры, заснаванага яшчэ ў 1922 годзе. 1 студзеня 1993 году Чэхаславаччына падзялілася на дзьве дзяржавы – Чэхію і Славаччыну. А 1 студзеня 1999 году была запушчаная ў абарот агульнаэўрапейская валюта эўра. Сярод славутых людзей, што нарадзіліся 1 студзеня ў розныя гады, згадаем сёньня сярэднявечнага кіраўніка Беларусі вялікага князя Жыгімонта І Старога, філёзафа Францішка Богуша, які пісаў пра пачаткі беларускага народу і мовы, а таксама быў удзельнікам паўстаньня Тадэвуша Касьцюшкі, заснавальніка беларускай філялёгіі Яўхіма Карскага, народнага мастака Беларусі пэйзажыста Віктара Грамыку, пісьменьнікаў Анатоля Кудраўца, Дануту Бічэль і Вольгу Іпатаву, банкіра Станіслава Багданкевіча.

Дата: 7.1.0г
Событие: 7 студзеня ў Беларусі сьвяткуюць Каляды. Калісьці акурат у гэты дзень дазвалялася пад’есьці ўволю пасьля шматтыднёвага посту. 7 студзеня пачыналі хадзіць пераапранутыя калядоўнікі, якія сьпявалі песьні, за што гаспадары мусілі запрасіць іх у хату і пачаставаць. 7 студзеня нарадзiўся Язэп Адамовіч, беларускi дзяржаўны дзеяч, які быў прэм’ер-міністрам краіны ў часы савецкае беларусізацыі – з 1924 да 1927 году, а празь дзесяць гадоў, у часы сталінскіх рэпрэсіяў, скончыў жыцьцё самагубствам.

Дата: 8.1.0г
Событие: 8 студзеня ў Беларусі працягваюць сьвяткаваць праваслаўныя Каляды. 8 студзеня 1919 году Менск быў абвешчаны сталіцаю БССР. Дагэтуль павятовы і губэрнскі горад Менск ніколі ў сваёй гісторыі ня быў сталіцаю Беларусі. 8 студзеня 1954 году ў Беларусі былі ліквідаваныя вобласьці: Бабруйская, Баранавіцкая, Палеская з цэнтрам у Мазыры, Пінская і Полацкая. 8 студзеня нарадзiўся беларускі гісторык Генадзь Каханоўскі, які ўсё жыцьцё прысьвяціў роднаму Маладэчанскаму краю.

Дата: 10.1.1941г
Событие: Паміж сталінскім СССР і гітлераўскай Нямеччынай была заключаная дамова на пастаўку збожжа з Савецкага Саюзу ў Нямеччыну. Гэта быў найбуйнейшы эканамічны кантракт паміж двума таталітарнымі рэжымамі, якія рыхтаваліся да вайны паміж сабою.

Дата: 1.11.0г
Событие:

Дата: 11.1.1864г
Событие: У Вільні на Лукіскай плошчы быў публічна расстраляны Цітус Далеўскі – беларускі змагар за свабоду, адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1863 году, паплечнік Кастуся Каліноўскага. Меў Цітус усяго 24 гады і адно пасьпеў у гэтым жыцьці пабыць студэнтам, але загінуў як сапраўдны герой.

Дата: 11.1.1907г
Событие: Віленскі суд забараніў газэту “Наша Доля”. Так завяршылася доўгая цяжба рэдактара-выдаўца Івана Тукеркеса з расейскай цэнзурай. Але не завяршылася ідэя выдаваць легальную беларускую газэту. Яшчэ працягваліся судовыя разборкі з радыкальнай “Нашай Доляй”, а ў Вільні ўжо пачала выходзіць больш памяркоўная “Наша Ніва”. Выдавалі яе тыя самыя людзі – браты Луцкевічы і Аляксандар Уласаў. Яны вырашылі, што болей карысьці прынясуць свайму народу, калі будуць займацца ня голым сацыялізмам, а культурай і абуджэньнем нацыянальнае сьвядомасьці. “Наша Ніва” праіснавала 9 гадоў, стаўшы сапраўдным асяродкам беларушчыны – літаратуры, адукацыі, палітыкі, гаспадаркі ды ўсяго іншага. Праўда, і “Нашай Ніве” даставалася ад цэнзуры.

Дата: 11.1.1922г
Событие: Быў прыняты дэкрэт СНК БССР аб аддзяленьні царквы ад дзяржавы.

Дата: 12.1.1591г
Событие: Менск атрымаў свой гарадзкі герб: у блакітным полі – ушэсьце Дзевы Марыі.

Дата: 13.1.1660г
Событие: Маскоўскае войска князя Хаванскага захапіла Берасьце. Горад быў цалкам спалены, а жыхары амаль пагалоўна забітыя. Такі адзін з эпізодаў самай страшнай у гісторыі Беларусі трынаццацігадовай вайны, калі загінуў кожны другі тагачасны беларус.

Дата: 15.1.1926г
Событие: У Вільні выйшаў першы нумар беларускага ілюстраванага сатырычнага часопіса “Маланка”. Першым чынам ён высьмейваў палітыку польскіх уладаў у акупаванай імі Заходняй Беларусі, за што ўрэшце быў закрыты.

Дата: 15.1.1946г
Событие: У Менску пачаўся судовы працэс над ваеннымі злачынцамі нямецкай арміі. 14 фашыстоўскіх генэралаў і афіцэраў былі прысуджаныя да сьмяротнае кары. Прысуд будзе выкананы 30 студзеня.

Дата: 14.1.0г
Событие: 14 студзеня – стары Новы год. Ён адзначаецца паводле юліянскага календара, або паводле старога стылю. У народзе гэты дзень называлі Васільлем. Лічылася, што ўсё, што ні робіцца 14 студзеня, робіцца ўпершыню. І той, хто апярэдзіць астатніх (напрыклад, першы прынясе са студні вады), той увесь год і ва ўсіх справах будзе наперадзе.

Дата: 17.1.1732г
Событие: Прыйшоў на сьвет апошні кароль Рэчы Паспалітай Станіслаў Аўгуст Панятоўскі. Кажуць, што быў ён сьвядомым беларусам і нават прозьвішча сваё па-польску пісаў праз “у”. А пахаваны ён у Воўчыне каля Высокага.

Дата: 16.1.1831г
Событие: 16 студзеня ў розныя гады нарадзіліся два кіраўнікі антырасейскіх паўстаньняў на беларускіх землях у 19 ст. Генрык Дэмбінскі ў 1831 годзе кіраваў няўдалай спробай адбіць у расейцаў Вільню і скончыў жыцьцё ў эміграцыі. А Рамуальд Траўгут змагаўся з расейскімі войскамі ў 1863 годзе, быў схоплены і павешаны. Сёньня ў мястэчку Сьвіслач на Гарадзеншчыне яму пастаўлены помнік.

Дата: 16.1.1921г
Событие: У Маскве была падпісаная Дамова аб саюзе паміж БССР і РСФСР, згодна зь якой наркаматы вайсковых справаў, зьнешняга гандлю, фінансаў, працы, пошты і тэлеграфу аб’ядноўваліся і ўваходзілі ў склад СНК РСФСР. Такім чынам, Дамова пакончыла з рэшткамі сувэрэнітэту БССР, бо зьніклі галоўныя інстытуты, якія забясьпечваюць самастойнасьць дзяржаўнага існаваньня.

Дата: 16.1.1919г
Событие: Усяго праз два тыдні пасьля абвяшчэньня БССР, тэрыторыя савецкай Беларусі была радыкальна зьменшаная на карысьць Расейскай Фэдэрацыі. У склад РСФСР былі забраныя Віцебская, Магілёўская і Смаленская губэрні.

Дата: 18.1.1989г
Событие: Савет Міністраў БССР прыняў пастанову пра ўзьвядзеньне ў Курапатах помніка ахвярам масавых расстрэлаў 1930-1940-х гадоў. Мінула 16 гадоў, але пастанова ня выкананая і застаецца на паперы да сёньняшняга дня.

Дата: 18.1.1900г
Событие: Нарадзіўся беларускі філёляг Віктар Баркоўскі. Ён зьявіўся на сьвет у Менску, скончыў Петраградзкі ўнівэрсытэт, а найбольшае прызнаньне атрымаў у Нямеччыне. Баркоўскі дасьледаваў гістарычную граматыку і дыялекты, а таксама гісторыю беларускага мовазнаўства. Ён, дарэчы, быў рэдактарам знакамітае манаграфіі Яўхіма Карскага “Беларусы”.

Дата: 18.1.0г
Событие: 18 студзеня ў Беларусі традыцыйна ладзілася трэцяя куцьця – посная, або галодная вячэра. Лічылася, што хто ў гэты дзень посьціць, той у новым годзе ня зьесьць нічога кепскага. Пасьля заканчэньня гэтай куцьці сена, што ляжала пад абрусом на працягу двух калядных тыдняў, нарэшце прыбіралі са стала й заносілі каровам, каб засьцерагчы іх ад суроку.

Дата: 19.1.0г
Событие: Праваслаўныя беларусы традыцыйна адзначаюць Вадохрышча – апошняе сьвята каляднага цыклю. “Сьвятое Хрышчэньне – Калядам прашчэньне”. У гэты дзень, які гістарычна зьвязваюць з хрэсьбінамі Ісуса Хрыста, людзі асьвячалі ваду. Сьвянцоная вада, лічыцца, мае цудадзейную сілу.

Дата: 19.1.1862г
Событие: Памёр Міхал Без-Карніловіч, які напісаў кнігу “Гістарычныя зьвесткі пра знакамітыя мясьціны ў Беларусі”. Наагул, Без-Карніловіч быў вайсковым тапографам і статыстыкам. Многія сучасныя беларусы ўпершыню даведаліся пра сярэднявечныя войны Вялікага Княства Літоўскага і Масковіі менавіта з гэтай кнігі Без-Карніловіча, бо савецкая гісторыя пра гэтыя войны маўчала.

Дата: 20.1.0г
Событие: У Беларусі традыцыйна ўшаноўвалася памяць Яна Хрысьціцеля. З раніцы, перад тым як сесьці за стол, людзі пілі ваду з ракі Ярдан, у якой хрысьцілі Ісуса Хрыста. Праўда, дзеля гэтага ня трэба было выпраўляцца на Блізкі Ўсход, бо Ярданам на Вадохрышча называлася любая мясцовая рэчка.

Дата: 20.1.1937г
Событие: У СССР выйшаў сакрэтны загад галоўнага энкавэдыста Яжова пра тое, каб ва ўсіх актах расстрэлу так званых ворагаў народу месца пахаваньня ня ўказвалася. Гэта быў замах ня толькі на жыцьцё невінаватых людзей, але й на чалавечую памяць. У выніку многія сучасьнікі так ніколі й не дазнаюцца, куды ў часы сталінскіх рэпрэсіяў зьніклі іхныя сваякі.

Дата: 20.1.1960г
Событие: У Беларусі скасаваная Маладэчанская вобласьць і ўсталяваны той абласны падзел, што існуе да сёньня.

Дата: 20.1.0г
Событие: У розныя гады прыйшлі на сьвет адразу тры дзеячы беларускага нацыянальнага адраджэньня – палітыкі і культурнікі, якіх ведаў кожны жыхар міжваеннае Заходняе Беларусі. Гэта Фабіян Акінчыц, які ў мінулую вайну загінуў ад рук партызанаў, Браніслаў Тарашкевіч, якога перад вайной расстралялі ў Курапатах, і Рыгор Шырма, якому ўдалося такі пазьбегнуць рэпрэсіяў. Народны артыст Беларусі Шырма памёр у Менску ў 1978 годзе.

Дата: 20.1.1801г
Событие: Прыйшоў на сьвет клясык беларускага жывапісу Канут Русецкі. Зь ягоных палотнаў, як жывыя, пазіраюць на нас нашы далёкія продкі і краявіды Беларусі, якой яна была амаль 200 гадоў таму. Вось знакамітая “Жняя” Русецкага, а вось – “Вербная нядзеля”, а вось – краявіды Белавескай пушчы і ваколіцаў Наваградка.

Дата: 21.1.0г
Событие: У розныя гады прыйшлі на сьвет беларускі гісторык і выдавец Адам Кіркор, кампазытар Аляксей Туранкоў, які лічыцца заснавальнікам жанру масавай песьні ў прафэсійнай беларускай музыцы, а таксама Аркадзь Астрамецкі – беларускі цымбаліст, народны артыст Беларусі.

Дата: 21.1.1938г
Событие: У Курапатах расстраляны беларускі паэт Янка Туміловіч.

Дата: 21.1.0г
Событие: Праваслаўныя беларусы ўсё яшчэ разьвітваліся з Калядамі, але гэтым разам ужо канчаткова. Да абеду не працавалі, а пасьля паўдня браліся за работу. Сьвята скончылася.

Дата: 22.1.1890г
Событие: Нарадзіўся Ільдэфонс Бобіч, беларускі тэоляг і пісьменьнік. У літаратуры ён вядомы пад псэўдонімам Пётра Просты – як сталы аўтар газэты “Наша Ніва”. Але найбольш значная роля ксяндза Бобіча – у справе беларусізацыі касьцёла. Айцец Ільдэфонс служыў у Вільні, Германавічах, Іўі, дзе і пахаваны.

Дата: 24.1.1911г
Событие: Памёр Аляксандар Аскерка, удзельнік паўстаньня Каліноўскага. Нарадзіўся ён у маёнтку Рудакоў пад Хойнікамі, скончыў Пецярбурскі ўнівэрсытэт. Аскерка выдаў у Варшаве беларускі каляндар-катэхізіс. У паўстаньні быў адным зь лідэраў партыі белых. Яго арыштавалі і выслалі на катаргу ў Сыбір. Празь дзесяць гадоў ён вернецца ў Варшаву і будзе там рэдагаваць часопіс Ateneum. Пасьля дваццаці гадоў Аскерка жыў у Вільні, а памёр у Відзах на Браслаўшчыне, дзе і пахаваны.

Дата: 23.1.1938г
Событие: У расейскім Саратаве быў расстраляны беларускі акадэмік Вацлаў Ластоўскі, адзін з найбольш выбітных дзеячоў нацыянальнага адраджэньня.

Дата: 23.1.1889г
Событие: У Чылі памёр наш славуты зямляк Ігнат Дамейка. Родам ён зь вёскі Мядзьвядка пад Карэлічамі, скончыў Шчучынскі калегіюм і Віленскі ўнівэрсытэт, дзе ўдзельнічаў у тайным студэнцкім таварыстве філяматаў, за што быў арыштаваны. Пасьля гэтага Дамейка скончыў горную школу ў Парыжы і з 1838 году да самае сьмерці жыў і працаваў у Чылі. За заслугі перад навукай гэтай краіны Дамейку назвалі нацыянальным героем Чылі, ягонае імя носяць мінэрал, выкапнёвы сьлімак, фіялка, горны хрыбет, а таксама паселішча на поўдні Чылі.

Дата: 25.1.1831г
Событие: Польскі сойм абвясьціў пра скіданьне расейскага цара Мікалая І з польскага пасаду. Гэта была важная акцыя ў часе антырасейскага паўстаньня 1831 году. Менавіта 25 студзеня ў Варшаве нарадзіўся лёзунг, адрасаваны расейскаму народу: “За вашу і нашу свабоду!” Праўда, пасьля гэтага Расея паслала ў Польшчу вялізнае войска, і пасьля 9-ці месяцаў крывавых баёў паўстаньне было задушанае. На доўгі час Польшча была пазбаўленая незалежнасьці і лічылася часткай Расейскай імпэрыі.

Дата: 25.1.1938г
Событие: Памёр беларускі прафэсійны палітык Тамаш Грыб. Ён паходзіць зь вёскі Паляны каля Астраўца. Скончыў Карлаў унівэрсытэт у Празе. Дзейнічаў у Менску, Коўне і Празе. Уся ягоная палітычная біяграфія зьвязаная з нараджэньнем Беларускай Народнай Рэспублікі.

Дата: 25.1.0г
Событие: 25 студзеня ў розныя гады прыйшлі на сьвет паэт і перакладчык Антон Адынец, які быў удзельнікам тайнага студэнцкага таварыства філяматаў і сябрам Адама Міцкевіча, беларускі паэт Адам Гурыновіч; Нобэлеўскі ляўрэат Ільля Прыгожын, бацькі якога паходзілі зь Беларусі і расейскі артыст, сьпявак Уладзімер Высоцкі. Аднойчы Уладзімір Высоцкі зазначыў, што продкі яго з беларускага Палесся.

Дата: 27.1.1938г
Событие: Карныя органы НКВД расстралялі Ўладзімера Беняшэвіча. Быў ён гісторыкам царквы, акадэмікам Бэрлінскай, Мюнхенскай і Страсбурскай акадэміяў навук, прафэсарам Пецярбурскага ўнівэрсытэту. Радзіма Беняшэвіча – мястэчка Друя цяперашняга Браслаўскага раёну. Уражвае і тое, што расстралялі акадэміка разам зь ягоным родным братам і двума сынамі.

Дата: 28.1.0г
Событие: Нарадзіліся амэрыканскі піяніст Артур Рубінштэйн, які паходзіў з нашых краёў, беларускі палітык Язэп Мамонька, народны артыст Беларусі Павал Кармунін, гістарычны раманіст Леанід Дайнека і кінарэжысэр Міхаіл Пташук.

Дата: 30.1.1667г
Событие: 30 студзеня 1667 году – важная Дата ў гісторыі Беларусі. Гэта дзень Андрусаўскага замірэньня, паводле якога Смаленск назаўсёды адышоў ад беларускіх земляў да Расеі. Камісары Вялікага Княства, з аднаго боку, і расейскія царскія паслы, з другога, у вёсцы Андрусава, што паміж Смаленскам і Мсьціславам, падпісалі дамову аб замірэньні тэрмінам на 13 з паловай гадоў. Так закончылася самая стратная ў гісторыі Беларусі вайна, у якой загінуў кожны другі.

Дата: 30.1.1833г
Событие: Нарадзіўся выдатны беларускі мастак Апалінар Гараўскі. Ён прыйшоў на сьвет у маёнтку Ўборкі цяперашняга Бярэзінскага раёну. Вучыўся жывапісу ў Пецярбургу, Жэнэве, Дусэльдорфе, Рыме, Парыжы. Ужо назвы ягоных краявідаў перадаюць тэматыку творчасьці мастака: “Вечар у Менскай губэрні”, “На радзіме”, “Пінскія балоты”, “Рака Бярэзіна”, “Сьвіслач”. Пісаў Апалінар Гараўскі таксама партрэты.

Дата: 30.1.1921г
Событие: Нарадзіўся беларускі савецкі літаратар Іван Шамякін, які напісаў дзясяткі раманаў. Найлепшыя ў ягоным даробку тыя творы, дзе ён піша не пра сакратароў партыйных камітэтаў, а згадвае сваіх бацькоў і дзядоў, а таксама мясьціны маленства.

Дата: 31.1.0г
Событие: 31 студзеня ў Беларусі традыцыйна ўшаноўваецца Апанас. Гэты дзень лічыўся паловаю зімы, бо мусіла заставацца палова назапашанага для каровы корму. Апанаса называлі абаронцам жывёлы ад маразоў. Людзям у гэты дзень раілі: “Хавай нос у Апанасаўскі мароз!”

Дата: 1.2.1618г
Событие: Падпісанае Дзявулінскае замірэньне паміж Беларусьсю і Расеяй. Ягоная назва паходзіць ад вёскі Дзявуліна пад Масквой. Паводле гэтага замірэньня, расейскі ўрад адмаўляўся ад прэтэнзіяў на Смаленск, чарнігаўскія і ноўгарад-северскія землі. Аднак шмат супярэчнасьцяў засталіся нявырашанымі, што прывяло да наступных жорсткіх войнаў 17 стагодзьдзя. Тым ня менш, Дзявулінскае замірэньне паказвае, што ў тыя часы Рэч Паспалітая была дужэйшая за маладую Маскоўскую дзяржаву. На працягу стагодзьдзя суадносіны будуць мяняцца на адваротныя. Масква будзе ўсё больш моцная і агрэсіўная, а Рэч Паспалітая пачне занепадаць. “Дзявулінскае замірэньне 1618 году паклала канец доўгай спусташальнай вайне, пляцдармам якой была Беларусь, і на дзесяцігодзьдзі злучыла ў адно цэлае этнічныя беларускія землі”, піша гісторык Генадзь Сагановіч.

Дата: 1.2.1863г
Событие: Дзень пачатку антырасейскага паўстаньня, якое шырока вядомае ў Беларусі як паўстаньне Кастуся Каліноўскага. Літоўскі правінцыйны камітэт абвясьціў сябе Часовым урадам на акупаваных Масквою землях Беларусі і Літвы. Быў прыняты маніфэст аб пачатку паўстаньня і надзяленьні сялянаў зямлёю.

Дата: 1.2.1919г
Событие: Пачаліся заняткі ў Віленскай Беларускай Гімназіі. За 25 гадоў свайго існаваньня Гімназія стане сапраўднай кузьняю кадраў нацыянальнага адраджэньня.

Дата: 1.2.1913г
Событие: Нарадзіўся заходнебеларускі падпольшчык Сяргей Прытыцкі. Ягоным імем названыя вуліцы ці ня ў кожным заходнебеларускім горадзе і мястэчку, а таксама ў сталіцы. Савецкая прапаганда рабіла з Прытыцкага вобраз рамантычнага героя-падпольшчыка ў міжваеннай Заходняй Беларусі. Гэта ён проста ў залі Віленскага суда расстраляў сьведку на працэсе Грамады. Пасьля быў прысуджаны польскімі ўладамі да сьмяротнага пакараньня, але, як кажуць, пад націскам сусьветнай грамадзкасьці прысуд быў заменены на турэмнае зьняволеньне. Пасьля вайны Прытыцкі займаў у БССР высокія партыйныя пасады.

Дата: 3.2.1919г
Событие: На Ўсебеларускім зьезьдзе саветаў была прынятая першая канстытуцыя БССР. Фармальна краіна лічылася самастойнай, але фактычна цалкам падпарадкоўвалася расейскаму бальшавіцкаму ўраду ў Маскве.

Дата: 3.2.1927г
Событие: Сенн Дата, якая ўвайшла ў беларускую гісторыю пад назвай Косаўскага расстрэлу. У гэты дзень у мястэчку Косава польскія ўлады расстралялі мірную дэманстрацыю людзей, якія выступалі ў абарону Беларускай сялянска-работніцкай грамады. На падтрымку грамады выйшла паўтары тысячы сялян. Дэманстранты прайшлі па вуліцы Косава, правялі мітынг. Калі яны зноў рушылі празь мястэчка, паліцыя пачала страляць. Было забіта шэсьць чалавек і некалькі дзясяткаў паранена. Пахаваньне забітых вылілася ў маніфэстацыю пратэсту супраць самавольства паліцыі і польскае акупацыі. Косаўскі расстрэл стаў пачаткам тэрору польскіх уладаў на акупаваных імі землях Заходняй Беларусі.

Дата: 4.2.0г
Событие: Нарадзўся беларускі магнат і асьветнік Мікалай Радзівіл Чорны

Дата: 4.2.1808г
Событие: У фальварку Панюшкавічы пад Бабруйскам нарадзіўся Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, беларускі пісьменьнік, творы якога ўсе ведаюць са школьнай праграмы. Дунін-Марцінкевіч – першы прафэсійны пісьменьнік, які пісаў па-беларуску.

Дата: 4.2.1929г
Событие: Нарадзіўся беларускі мастак Лявон Баразна. Ён першы стаў складаць альбомы з выявамі беларускага народнага адзеньня і арнамэнтаў, дасьледаваў гравюры Францішка Скарыны. Баразну забілі пры нявысьветленых абставінах у 1972-м годзе. Афіцыйная вэрсія – хуліганы, іншыя кажуць, што гэта была акцыя КГБ.

Дата: 5.2.0г
Событие: У Беларусі традыцыйна ўшаноўваецца Агата. У гэты дзень сьвяцілі соль і хлеб. Казалі: “Хлеб сьвятой Агаты ня пусьціць бяды да хаты”, а таксама: “Соль сьвятой Агаты бароніць ад агню хаты”.

Дата: 5.2.1413г
Событие: У Віцебск прыяжджае Геранім Праскі, паплечнік Яна Гуса. Гісторыкі кажуць, што Геранім прапагандаваў на беларускіх землях гусіцкае вучэньне, вандраваў па гарадах і прамаўляў казані. У эпоху Сярэднявечча многія нашы продкі адпраўляліся ваяваць на баку гусітаў у Чэхію, адстойвалі чужую радзіму і мову з думкай пра сваю. Многія з тых бітваў не вярнуліся.

Дата: 5.2.1923г
Событие: У Віцебску нарадзіўся Леанід Шчамялёў, адзін з найбуйнейшых беларускіх жывапісцаў сучаснасьці, народны мастак Беларусі. У яго ёсьць хрэстаматыйныя карціны на гістарычныя сюжэты: “Кастусь Каліноўскі”, “Вяртаньне Міколы Гусоўскага”, “Паўстаньне ў Вільні 1794 г.”

Дата: 8.2.1676г
Событие: Памёр маскоўскі цар Аляксей Міхайлавіч. У расейскую гісторыю ён увайшоў як “цішайшы і дабрэйшы”. У беларускую – як пачынальнік трынаццацігадовае вайны, у выніку якой быў забіты альбо забраны назаўсёды ў палон кожны другі жыхар нашага краю. Гэта самы трагічны для Беларусі вынік за ўсе войны ва ўсе часы. Гарады былі папаленыя, скарбы панішчаныя, а рамесьнікі і майстры апынуліся ў маскоўскім палоне. Толькі паводле афіцыйных расейскіх крыніц беларускі палон цара Аляксея Міхайлавіча складаў 300 тысячаў чалавек.

Дата: 8.2.1920г
Событие: Пакінуў гэты сьвет Міхал Курака, беларускі мэталюрг-самавук. Ён нарадзіўся ў вёсцы Казельле на Краснапольшчыне Магілёўскай вобласьці. За вольналюбства быў сасланы ў Валагодзкую губэрню ў Расею, там працаваў на мэталюргічных заводах і стаў заснавальнікам школы расейскіх доменшчыкаў.

Дата: 8.2.1886г
Событие: Нарадзіўся беларускі гісторык Васіль Дружчыц. Прафэсар Дружчыц выкладаў гісторыю ў Вільні, Шаўлях, Рэчыцы, Бабруйску, нарэшце – у Беларускім Дзяржаўным Унівэрсытэце. У 1937-м яго арыштавалі і расстралялі, як мяркуецца – у Курапатах пад Менскам. А дасьледаваў Васіль Дружчыц гісторыю Беларусі часоў фэадалізму, у тым ліку магдэбурскае права беларускіх гарадоў і гісторыю кнігадрукаваньня – усё тое, што надавала беларусам гонар за сваіх старажытных продкаў.

Дата: 8.2.1929г
Событие: Нарадзіўся беларускі гісторык – Леанід Лыч. Родам ён зь вёскі Магільна Вузьдзенскага раёну, адукацыю атрымаў у Башкірыі, а асноўная тэма працаў спадара Лыча – моўная палітыка.

Дата: 10.2.1938г
Событие: У Расеі карныя органы НКВД расстралялі клясыка беларускай літаратуры Максіма Іванавіча Гарэцкага. Пакручасты лёс не перашкодзіў Гарэцкаму напісаць сапраўдныя шэдэўры нацыянальнае прозы, кнігі “На імпэрыялістычнай вайне”, “Дзьве душы”, “Камароўская кроніка” ды іншыя. Пасьля расстрэлу пісьменьніка многія ягоныя творы доўгі час былі забароненыя. (1893 г., 18 лютага — 1938 г., 10 лютага)

Дата: 10.2.1938г
Событие: У Курапатах пад Менскам служкі НКВД расстралялі 46 сялян-латышоў зь вёскі Гайсма Быхаўскага раёну. Іх зьвінавацілі ў шпіянажы на карысьць Латвіі. Усяго з гэтым абвінавачаньнем было арыштавана 145 латышоў, грамадзянаў Беларусі.

Дата: 10.2.1868г
Событие: Прыйшоў на сьвет адзін з пачынальнікаў беларускага адраджэньня Карусь Каганец. Сапраўднае ягонае прозьвішча Казімір Кастравіцкі, і нарадзіўся ён у Сыбіры ў сям’і высланага туды беларускага паўстанца. Каганец быў актыўным удзельнікам самых пачаткаў беларускага тэатру і беларускай палітыкі, пісаў вершы, прозу і п’есы, а таксама чытанкі для дзяцей. (1868 г., 10 лютага — 1918 г., 26 мая)

Дата: 10.2.1883г
Событие: Нарадзіўся Станіслаў Булак-Балаховіч, беларускі генэрал і палітык. Родам ён з маёнтку Мейшты Браслаўскага павету. Коннае войска Булак-Балаховіча было самай моцнай вайсковай сілай, якая перайшла на службу да ўраду Беларускай Народнай Рэспублікі.

Дата: 10.2.1903г
Событие: Прыйшоў на сьвет Вінцэнт Жук-Грышкевіч, беларускі палітык і пэдагог. Ён нарадзіўся ў Будславе Вялейскага павету, вучыўся ў Празе, выкладаў у Віленскай беларускай гімназіі, пасьля вайны жыў і працаваў у Канадзе, быў кіраўніком беларускай сэкцыі радыё “Вызваленьне” – цяперашняй “Свабоды”, з 1970 году ўзначальваў Раду Беларускай Народнай Рэспублікі.

Дата: 11.2.1807г
Событие: Нарадзіўся беларускі мастак і кампазытар Напалеон Орда (1807 г., 11 лютага — 1833 г., 26 красавіка). Ён прыйшоў на сьвет у Варацэвічах пад Янавам, адукацыю атрымаў у Парыжы і ў Віленскім унівэрсытэце. Яшчэ студэнтам Орда ўдзельнічаў у паўстаньні 1831 году. Ён сябраваў з Шапэнам і Міцкевічам, пісаў вальсы, мазуркі, сэрэнады. Орда шмат падарожнічаў па Беларусі, Літве, Польшчы і Ўкраіне, рабіў замалёўкі помнікаў дойлідзтва і ўсялякіх славутых мясьцінаў. Віды вёсак, маёнткаў, замкаў, палацаў, гарадоў, якія намаляваў Орда – часта адзінае сьведчаньне пра помнікі архітэктуры, якіх даўно няма ані ў рэчаіснасьці, ані на фота.

Дата: 11.2.1875г
Событие: Прыйшоў на сьвет Васіль Качалаў – адзін з самых славутых актораў у гісторыі расейскага тэатру. Няшмат хто ведае, што Качалаў – гэта псэўданім, што паходзіў артыст зь беларускага роду, што нарадзіўся ён у Вільні і што сапраўднае прозьвішча яго Шверубовіч.

Дата: 12.2.0г
Событие: 12 лютага ў Беларусі традыцыйна адзначаецца Дзень трох сьвятароў: Васіля Вялікага, Рыгора Багаслова і Яна Залатавуста.

Дата: 12.2.1798г
Событие: Пакінуў гэты сьвет Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, апошні польскі кароль і вялікі князь літоўскі. Ён паходзіў зь беларускай шляхты і пахаваны на тэрыторыі Беларусі – у Воўчыне каля Вялікага Літоўскага. Яму прыпісваюць адначасова росквіт і заняпад нашага краю. Сапраўды за Панятоўскім у Вялікім Княстве рабіліся вялікія пераўтварэньні і разьвіваліся мастацтвы, але за ім жа Княства і ўся Рэч Паспалітая была падзеленая паміж трыма імпэрыямі і фактычна перастала існаваць як самастойная дзяржава. Беларускія і літоўскі землі былі далучаныя да Расеі.

Дата: 14.2.1800г
Событие: Нарадзіўся беларускі мастак Валенцін Ваньковіч, які прыйшоў на сьвет у 1800 годзе ў вёсцы Калюжыца цяперашняга Бярэзінскага раёну. Гэта ягоны дом-музэй ёсьць цяпер у Менску акурат за Палацам рэспублікі.

Дата: 14.2.1907г
Событие: 14 лютага 1907 году нарадзіўся беларускі паэт Алесь Звонак. У 1936-м ён быў арыштаваны і на 10 гадоў высланы ў Магадан. Вярнуўся ажно праз 20 гадоў.

Дата: 14.2.0г
Событие: 14 лютага – дзень сьвятога Валянціна, апекуна закаханых.

Дата: 15.2.1857г
Событие: У Бэрліне памёр кампазытар Міхал Глінка, заснавальнік расейскай клясычнай музыкі. Паходзіў Глінка са старажытнага беларускага шляхецкага роду герба “Тшаска“. Ягоны продак Віктарын Уладзіслаў валодаў маёнткам у Смаленскім ваяводзтве, а падараваў яму той маёнтак кароль і вялікі князь Уладзіслаў IV. Дык вось гэты Віктарын у 1650 годзе перайшоў у расейскае падданства і стаў заснавальнікам расейскай галіны роду. І сам кампазытар зьявіўся на сьвет на Смаленшчыне. Найбольш вядомыя творы Глінкі – опэры “Жыцьцё за цара, або Іван Сусанін” і “Руслан і Людміла”.

Дата: 15.2.1916г
Событие: У Вільні выйшаў першы нумар газэты “Гоман”. “Гоман” выходзіў два разы на тыдзень лацінкай і кірыліцай і быў галоўнай на той час беларускай газэтай. Выдавалі яго тыя самыя людзі, якія перад тым выдавалі “Нашу Ніву”.

Дата: 15.2.0г
Событие: 15 лютага ў Беларусі традыцыйна адзначаюцца Грамніцы або Стрэчаньне, земляробчае сьвята сустрэчы зімы і лета. Першая назва, як мяркуюць, пайшла ад паганскага бога Грамаўніка, які ўтварае веснавыя навальніцы і дажджы. Людзі казалі – “На Грамніцы – паўзіміцы” або “Як прыйдуць Грамніцы – скідай рукавіцы”. А другая назва – Стрэчаньне – паходзіць ад царкоўнага “Срэценьня”.

Дата: 16.2.1757г
Событие: У вёсцы Скокі цяперашняга Берасьцейскага раёну нарадзіўся Юльян Нямцэвіч – слынны змагар і пісьменьнік, ад’ютант Тадэвуша Касьцюшкі. Нямцэвіч вучыўся ў Берасьцейскім езуіцкім калегіюме, пасьля ў Варшаўскім кадэцкім корпусе. У часе антырасейскага паўстаньня 1794 году Нямцэвіч разам з Касьцюшкам патрапіў у палон і быў зьняволены ў Петрапаўлаўскай крэпасьці ў Санкт-Пецярбургу. Пасьля разам са сваім нязьменным камандзірам Нямцэвіч выехаў на нейкі час у Амэрыку. Вярнуўшыся на радзіму, ён браў удзел у паўстаньні 1831 году. Прызнацца, цяжкавата ўявіць сабе паўстанца, якому 74 гады. Тым ня менш, пасьля паразы паўстаньня Нямцэвіч выяжджае на эміграцыю, дзе цалкам прысьвячае сябе літаратурнай дзейнасьці, на што Бог падарыў яму яшчэ 10 плённых гадоў. Апроч раманаў, камэдыяў і патрыятычных песень, Юльян Нямцэвіч пакінуў пасьля сябе яшчэ і мэмуары, у якіх пераказваў сваё надзвычай багатае жыцьцё і распавядаў пра прыгажосьць сваёй радзімы Беларусі.

Дата: 16.2.1895г
Событие: Нарадзіўся яшчэ адзін знакаміты беларускі вайсковец – Францішак Кушаль. Ён родам зь Пяршаяў пад Валожынам. Як кадравы афіцэр служыў у расейскім і польскім войсках. У часе другой сусьветнай вайны Кушаль рабіў шмат высілкаў, каб у акупаванай немцамі краіне стварыць самастойнае беларускае войска. Пасьля вайны мусіў эміграваць і рэшту жыцьця правёў у Амэрыцы. Быў старшынём Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня. А побач з Кушалем праз усе жыцьцёвыя нягоды ішла разам ягоная жонка – славутая паэтка Натальля Арсеньнева.

Дата: 5.4.1944г
Событие: У акупаваным немцамі Менску зьбіраецца паседжаньне Беларускай Цэнтральнай Рады. Рада прымае пастанову пра ўтварэньне афіцэрскіх і падафіцэрскіх школаў Беларускай Краёвай Абароны дзеля падрыхтоўкі і перападрыхтоўкі кадраў. Папярэднічала гэтай пастанове згода немцаў выдаць зброю беларускім нацыянальным фармаваньням. Перад тым такога дазволу калябаранты дамагаліся некалькі гадоў. Дзеля параўнаньня, у суседніх Літве і Ўкраіне немцы дазволілі ствараць нацыянальныя збройныя фармаваньні на год раней. Сярод гісторыкаў існуе думка, што калі б і ў Беларусі стварыць БКА дазволілі ў 1943-м, а не ў 1944-м, колькасьць ахвяраў сярод мірнага насельніцтва магла б быць нашмат меншай.

Дата: 8.4.1831г
Событие: 8 красавіка – важная Дата ў гісторыі нацыянальна-вызваленчага паўстаньня 1831 году на тэрыторыі Беларусі. У гэты дзень у Вялейцы ствараецца буйны паўстанцкі камітэт. У горадзе канцэнтруюцца вызвольныя сілы – колькасьць коньніцы і пяхоты дасягае 3300 чалавек. Неўзабаве паўстанцы ўступяць у баі з расейскай рэгулярнай арміяй і будуць разьбітыя. У гісторыі таго паўстаньня кожнага разу ўражвае вялікая колькасьць ахвотных змагацца і загінуць за незалежнасьць Беларусі.